بیماری

هیپوگنادیسم چیست ؟بررسی علت و راه حل های درمان

در این مقاله شما را با بیماری هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی) و علت، علائم، تشخیص و راه های درمان آن در زنان و مردان را آشنا می کنیم.

هیپوگنادیسم
بیماری هیپوگنادیسم

هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی) چیست و چگونه درمان می شود؟

هیپوگنادیسم یک اصطلاح پزشکی برای کاهش فعالیت عملکردی غدد جنسی است. هیپوگنادیسم یک سندرم بالینی است که منجر به کمبود هورمون در زنان و مردان می شود. هیپوگنادیسم اولیه در اثر نارسایی غدد جنسی (بیضه یا تخمدان) ایجاد می شود.
هیپوگنادیسم ثانویه نتیجه اختلال در هیپوتالاموس و یا هیپوفیز است.
تشخیص هیپوگنادیسم نیاز به یک سابقه جامع سلامت ، ارزیابی علائم و نشانه ها، معاینه کامل جسمی و همچنین آزمایش های آزمایشگاهی و تشخیصی برای هر دو جنس دارد.
جایگزینی هورمون ویژگی بارز درمان هیپوگنادیسم(کم کاری غدد جنسی) است. حفظ کیفیت زندگی یک نکته مهم در مدیریت بیماران مبتلا به کم کاری غدد جنسی است.

هیپوگنادیسم
بیماری هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی) در مردان و زنان

بیماری هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی)

هیپوگنادیسم شرایطی است که باعث کم کاری غدد جنسی، یعنی بیضه در مردان و تخمدان ها در زنان و کاهش تولید هورمونهای جنسی می شود. ممکن است شما با این بیماری متولد شوید یا ممکن است بعداً در زندگی از آسیب یا عفونت ایجاد شود.
در مردان و زنان یائسه معمولاً با درمان جایگزینی هورمون می توان کم کاری غدد جنسی را با موفقیت درمان کرد.
همچنین ممکن است از درمان های هورمونی برای بازگرداندن باروری استفاده شود.

انواع هیپوگنادیسم

دو نوع اساسی هیپوگنادیسم وجود دارد: اولیه و ثانویه

هیپوگنادیسم اولیه:

این نوع از هیپوگنادیسم که به عنوان نارسایی اولیه بیضه نیز شناخته می شود ناشی از مشکلی در بیضه ها است.

هیپوگنادیسم
نحوه ی ارتباط غدد جنسی با مغز

هیپوگنادیسم ثانویه:

این نوع از کم کاری غدد جنسی مشکلی را در قسمت هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز مغز نشان می دهد که برای تولید تستوسترون به بیضه ها سیگنال می دهند. هیپوتالاموس هورمون آزاد کننده گنادوتروپین را تولید می کند که به هورمون هیپوفیز سیگنال می دهد تا هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) و هورمون لوتئین کننده (LH) را تولید کند.
هورمون لوتئینی کننده سپس بیضه ها را تحریک می کند تا تستوسترون تولید کنند. هر نوع هیپوگنادیسم می تواند ناشی از یک صفت ارثی (مادرزادی) یا اتفاقاتی باشد که بعدا در زندگی (اکتسابی) رخ می دهد، مانند: یک آسیب یا عفونت.

این بیماری ممکن است دلایل ژنتیکی ، یائسگی ، خود ایمنی و ویروسی داشته باشد یا ممکن است بعد از درمان سرطان مانند: پرتودرمانی و شیمی درمانی ایجاد شود.

دلایل دیگر ایجاد این بیماری عبارتند از:

  • روزه داری
  • کاهش وزن
  • استرس
  • اختلالات خوردن مانند بی اشتهایی عصبی و بولیمی (پرخوری روانی)

علت بیماری هیپوگنادیسم چیست؟

هیپوگنادیسم زمانی اتفاق می افتد که غدد جنسی بدن باعث ایجاد هورمونهای کمی می شود یا اصلا هورمون تولید نمی کند. در مردان ، این غدد (غده جنسی) بیضه هستند. در خانم ها، این غدد تخمدان ها هستند.
علت هیپوگنادیسم(کم کاری غدد جنسی) می تواند اولیه یا مرکزی (ثانویه) باشد. در هیپوگنادیسم اولیه، تخمدانها یا بیضه ها به درستی کار نمی کنند.

علل هیپوگنادیسم اولیه عبارتند از:

  • برخی از اختلالات خود ایمنی
  • اختلالات ژنتیکی و رشدی
  • عفونت
  • بیماری کبدی و کلیه
  • تابش – تشعشع
  • عمل جراحی
  • ضربه

شایعترین اختلالات ژنتیکی که باعث کمبود اولیه می شوند سندرم ترنر (در زنان) و سندرم کلاینفلتر (در مردان) است.
اگر شما در حال حاصر دچار بیماریهای خود ایمنی شده اید، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای آسیب خود ایمنی به غدد جنسی باشید. این بیماری ها شامل: بیماری کبدی، غدد فوق کلیوی، تیروئید و همچنین دیابت نوع ۱ باشند.

در هیپوگنادیسم مرکزی، مراکزی در مغز که غدد جنسی (هیپوتالاموس و هیپوفیز) را کنترل می کنند به درستی کار نمی کنند.

علل هیپوگنادیسم مرکزی عبارتند از:

  • بی اشتهایی عصبی
  • خونریزی در ناحیه هیپوفیز
  • مصرف دارو مانند گلوکوکورتیکوئیدها و مواد مخدر
  • توقف استروئیدهای آنابولیک
  • مشکلات ژنتیکی
  • عفونت ها
  • کمبودهای تغذیه ای
  • آهن بیش از حد (هموکروماتوز)
  • تابش – تشعشع
  • کاهش سریع و قابل توجه وزن (از جمله کاهش وزن بعد از جراحی چاقی)
  • عمل جراحی
  • ضربه
  • تومورها

یکی از علل ژنتیکی این بیماری مرکزی سندرم کالمن است.
این بیماری باعث کاهش حس بویایی در افراد می شود. یائسگی شایعترین دلیل برای بیماری هیپوگنادیسم است.
این بیماری در همه خانمها طبیعی است و به طور متوسط در سن ۵۰ سالگی رخ می دهد. همچنین میزان تستوسترون در مردان در سن بالا کاهش می یابد.

هیپوگنادیسم در مردان و زنان

هیپوگنادیسم
هیپوگنادیسم در مردان

هیپوگنادیسم در مردان

شرایطی است که در آن بیضه ها به درستی کار نمی کنند. علائم آن شامل: سطح پایین تستوسترون  ، انرژی کم ، خستگی و کاهش  میل جنسی است. روشهای درمانی شامل: افزایش سطح تستوسترون به بیمار یا افزایش سیگنالهای مغز است که باعث تولید تستوسترون و اسپرم می شوند.

در بزرگسالان ، بیضه ها دو عملکرد اصلی دارند: ساخت تستوسترون (هورمون مرد) و اسپرم. این فعالیت ها توسط بخشی از مغز به نام هیپوفیز کنترل می شود. هیپوفیز سیگنالهایی (به نام گنادوتروپین ها) را به بیضه ها می فرستد که در شرایط عادی باعث تولید اسپرم و تستوسترون بیضه ها می شوند.

سیگنال های هیپوفیز بر اساس سیگنال های بازخوردی که مغز از بیضه دریافت می کند می تواند تغییر کند. بنابراین هیپوگنادیسم می تواند به دو دسته اصلی تقسیم شود:

  • مشکلی در رابطه با سیگنالها از مغز به بیضه ها
  • مشکلی در درون خود بیضه

این مقولات مهم هستند زیرا ممکن است در شیوه درمان هیپوگنادیسم تأثیر بگذارد و در نتایج نقش داشته باشد.

علائم هیپوگنادیسم در مردان

کم کاری غدد جنسی در پسران بر رشد عضلات ، ریش ، دستگاه تناسلی و صدا تأثیر می گذارد. کمبود تستوسترون اغلب منجر به علائم زیر می شود.

علائم در مردان شامل موارد زیر است:

در هیپوگنادیسم مرکزی که به علت اختلال در هیپوفیز یا تومور مغزی می باشد بیمار با این شرایط رو به رو می شود:

  • سردرد یا ضعف در بینایی
  • ترشح شیری از پستان (از پرولاکتینوما)
  • علائم کمبودهای دیگر هورمونی (مانند کم کاری تیروئید)

شایع ترین تومورهای مؤثر بر هیپوفیز، کرانیوفارنژیوما در کودکان و  آدنوم تولید کننده پرولاکتین (پرولاکتینوما) در بزرگسالان است.

هیپوگنادیسم
هیپوگنادیسم در زنان

هیپوگنادیسم در زنان

عملکرد ناکافی تخمدان ها را با اختلال در تولید سلول های زاینده جنینی (germ cells) و هورمون های جنسی (استروژن و پروژسترون) توصیف می کند. غدد جنسی مسئول تشکیل تخمدان در زنان ، بزرگ شدن پستان و چرخه قاعدگی است.
هیپوگنادیسم اولیه به وضعیت تخمدان ها (نارسایی اولیه تخمدان) اشاره دارد که به دلیل مشکلی در غدد جنسی ، هورمون های جنسی کافی در بدن تولید نمی شود.
هیپوگنادیسم ثانویه به عدم موفقیت هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز اشاره دارد و مشکل در مغز شما نهفته است. هیپوتالاموس و غده هیپوفیز در مغز شما که غده های شما را کنترل می کنند به درستی کار نمی کنند.

هیپوگنادیسم
علائم هیپوگنادیسم در زنان

علائم هیپوگنادیسم در زنان

دختران مبتلا به کم کاری غدد جنسی عادت ماهانه نمی شوند و هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی) می تواند بر رشد و قد آنها تأثیر بگذارد.

اگر هیپوگنادیسم بعد از بلوغ رخ دهد، علائم در زنان شامل موارد زیر است:

  • گرگرفتگی
  • تغییر در انرژی و خلق و خو
  • قاعدگی نامنظم یا عدم قاعدگی
  • کم شدن موهای بدن
  • ترشح شیری از سینه
  • کم شدن میل جنسی یا کاهش ترشح هورمون های جنسی

تشخیص هیپوگنادیسم

دکتر پس از معاینه بیمار رشد جنسی او را در مقایسه با سنش ارزیابی می کند. دکتر معالج ممکن است توده عضلانی ، موهای بدن و اندامهای جنسی شما را معاینه کند.

هیپوگنادیسم
تشخیص هیپوگنادیسم

تشخیص از طریق آزمایش های هورمونی

ممکن است شما نیاز به آزمایش داشته باشید:

  • سطح استروژن (زنان)
  • هورمون تحریک کننده فولیکول (سطح FSH) و سطح هورمون لوتئین کننده (LH)
  • سطح تستوسترون (مردان)
  • سایر اقدامات از عملکرد هیپوفیز

آزمایش های دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • آزمایش خون برای کم خونی و آهن
  • آزمایشات ژنتیکی شامل کاریوتایپ برای بررسی تعداد و ساختار کروموزوم ها
  • سطح پرولاکتین (هورمون شیر)
  • تعداد اسپرم
  • آزمایشات تیروئید

تشخیص از طریق تصویربرداری

بعضی اوقات آزمایشات تصویربرداری مانند سونوگرافی تخمدان ها لازم است. اگر به بیماری هیپوفیز مشکوک باشد ، ممکن است MRI یا سی تی اسکن مغز انجام شود.

درمان هیپوگنادیسم مردان (کم کاری غدد جنسی در مردان)

کم کاری غدد جنسی را می توان با تزریق تستوسترون به بیمار یا با افزایش سیگنالهایی از مغز که باعث می شود بیضه، تستوسترون و اسپرم تولید کند، درمان کرد. بهترین درمان برای هیپوگنادیسم بستگی به نوع هیپوگنادیسم و اهداف بیمار دارد.

هیپوگنادیسم

جایگزینی تستوسترون

علائم تستوسترون پایین را می توان با جایگزینی تستوسترون درمان کرد.
عوامل زیادی وجود دارد که یک مرد قبل از شروع درمان با جایگزینی تستوسترون باید آن را در نظر بگیرد.
همه مردانی که تستوسترون کمی دارند به اندازه کافی علائم شدیدی ندارند که به دارو نیاز داشته باشند. مانند هر داروی دیگر جایگزینی تستوسترون هم عوارض جانبی خودش را دارد.
مهمترین عارضه جانبی این است که جایگزینی تستوسترون باعث کاهش تولید اسپرم در بیشتر مردان می شود.
سن فرد هم بسیار مهم است. تستوسترون به طور طبیعی با افزایش سن مردان کاهش می یابد و ما هنوز نمی دانیم که تستوسترون “طبیعی” برای مردان مسن چه قدر است.

باروری

بعضی از مردانی که دچار بیماری کم کاری غدد جنسی هستند و می خواهند فرزندار شوند. در بیماران مبتلا به هیپوگنادیسم ثانویه ، بیضه را می توان با تزریق داروهایی که از سیگنالهای گنادوتروپین از مغز تقلید می کنند ، تستوسترون و اسپرم را تحریک کرد.
از آنجا که تقریبا ۳ ماه طول می کشد تا اسپرم بالغ شود، مردان برای داشتن بهترین شانس در باروری باید ماه های طولانی این داروها را ادامه دهند.
در بسیاری از موارد، مردان پس از افزایش تولید اسپرم می توانند به راحتی باردار شوند.
داروهای افزایش عملکرد بیضه در مردان با نارسایی بیضه مؤثر نیست. هنوز مردان با نارسایی بیضه و تعداد کم اسپرم هم ممکن است به تنهایی قادر به باروری شوند یا ممکن است لازم باشد تکنیک های تولید مثلی مانند: تلقیح داخل رحمی (IUI) یا لقاح آزمایشگاهی را در نظر بگیرند.

بیوپسی (یک نمونه کوچک) از بیضه برای بازیابی اسپرم می باشد. این روش توانایی بیضه ها برای تولید اسپرم طبیعی را تعیین می کند.
با یافتن اسپرم می توان از آنها با استفاده از روشی به نام تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم، برای بارور شدن استفاده کرد.

درمان هیپوگنادیسم زنان (کم کاری غدد جنسی در زنان)

ممکن است لازم باشد شما از داروهای هورمونی مصرف کنید. برای دختران و خانم ها از استروژن و پروژسترون استفاده می شود. این داروها به صورت قرص یا پچ (چسب پوستی) تهیه می شوند.
برای زنانی که رحم خود را خارج نکرده اند، درمان ترکیبی با استروژن و پروژسترون ممکن است احتمال ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش دهد.
زنان مبتلا به هیپوگنادیسم که تمایل جنسی کمی دارند ممکن است تستوسترون با دوز کم و یا یکی دیگر از هورمون مردانه به نام دهیدروپیاندروسترون (DHEA) تجویز شود.

در بعضی از خانمها می توان از تزریق آمپول های کریوگنادوتروپین انسانی یا قرص های حاوی هورمون FSH برای تحریک تخمک گذاری استفاده کرد.

منبع: my.clevelandclinic.org
منبع: medlineplus.gov
منبع: www.ncbi.nlm.nih.gov
منبع: dermnetnz.org
منبع: www.ncbi.nlm.nih.gov
منبع: www.ucsfhealth.org
منبع: www.lybrate.comhypogonadism

برچسب ها

الهام عروجی

کارشناسی ارشد رشته مدیریت اجرایی که از سال 1396 در زمینه تولید محتوای تخصصی فعالیت حرفه ای خود را آغاز نموده ام. در حال حاضر مفتخر به همکاری در تیم متخصصان شمیم سلامتی می‌باشم.

دیدگاهتان را بنویسید

بستن