بیماری

بی اختیاری ادرار و علل بی اختیاری ادرار ناگهانی در زنان و مردان!

بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار (urinary incontinence) ممکن است به طور ناگهانی و موقت یا دایمی و دراز مدت ایجاد شود.

علل بی اختیاری ادرار ناگهانی یا موقت عبارتند از:

  • استراحت طولانی (مثلا بعد از عمل جراحی)
  • مصرف بعضی داروها، مثل داروهای:
  1. مدر
  2. ضد افسردگی
  3. آرام بخش
  4. ضد سرفه
  5. سرماخوردگی
  6. آنتی هیستامین
  • افزایش حجم ادرار (مثلا در دیابت کنترل نشده)
  • اختلال هوشیاری
  • حاملگی
  • عفونت یا التهاب مثانه
  • متراکم شدن مدفوع در اثر یبوست (که باعث فشار آوردن به مثانه می شود)
  • عفونت یا التهاب دستگاه ادراری
  • افزایش وزن .

علل بی اختیاری ادرار دراز مدت عبارتنداز :

  • بیماری آلزایمر
  • سرطان مثانه
  • اسپاسم مثانه
  • افسردگی
  • بزرگی پروستات (در آقایان )
  • اختلالات عصبی (مثل بیماری ام اس یا سکته مغزی)
  • آسیب عصبی یا عضلانی پس از رادیوتراپی لگن
  • پایین افتادگی مثانه
  • پیشابراه یا رکتوم (راست روده ) به داخل فضای مهبل (واژن ) که اغلب در اثر حاملگی ها و زایمان های متعدد روی می دهد
  • مشکلات ساختاری دستگاه ادراری
  • آسیب های نخاعی
  • ضعف اسفنکتر مثانه (عضلات حلقوی مسئول باز و بسته کردن مثانه ) که اغلب به دنبال جراحی پروستات در آقایان یا جراحی مهبل (واژن) در خانم هاروی می دهد.
نکته

خانم ها ۲ برابر آقایان به بی اختیاری ادرار دچار می شوند که علل آن، موارد زیر است:

  • حاملگی
  • زایمان
  • یائسگی
  • ساختار مخصوص دستگاه ادراری خانم ها

خانم های مسن بیش از خانم های جوان دچار بی اختیاری ادرار می شوند.

انواع بی اختیاری ادرار عبارتند از :

۱٫ بی اختیاری نوع استرس (stress incontinence)

به دلیل وارد آمدن فشار بر مثانه، در اثر سرفه، خنده ، عطسه، دویدن یا موارد مشابه و به صورت قطره قطره و با حجم کم ادرار روی می دهد و معمولا تغییرات فیزیکی ناشی از بارداری زایمان و یائسگی موجب آن می شود.
بی اختیاری استرس، شایع ترین نوع بی اختیاری ادرار در خانم ها است و می توان آن را درمان نمود. این نوع بی اختیاری بر اثر ضعف عضلات کف لگن و پیشابراه که وظیفه کنترل باز و بسته شدن خروجی مثانه در هنگام ادرار کردن را بر عهده دارند ایجاد می شود. بی اختیاری ادرار نوع استرس ممکن است در هفته قبل از پریود تشدید شود که علت آن، کاهش مقدار استروژن است که موجب پایین آمدن فشار عضلات اطراف پیشابراه می شود. میزان بروز بی اختیاری استرس، پس از یائسگی افزایش پیدا می کند.

۲٫بی اختیاری ادرار فوریتی (urge incontinence)

بدون علت مشخص و به صورت احساس ناگهانی نیاز به ادرار کردن بروز می کند و بیش از همه در موارد وجود انقباض های نامتناسب مثانه دیده می شود. متخصصان، این نوع مثانه ها را مثانه های« ناپایدار»، «اسپاستیک» یا «بیش فعال» می نامند. چنان چه بی اختیاری ادراری در اثر بیش فعالی اعصاب کنترل کننده مثانه ایجاد شده باشد به آن «بی اختیاری رفلکسی» گفته می شود.

در بی اختیاری فوریتی ممکن است تخلیه مثانه به صورت دفع حجم زیاد ادرار در هنگام خواب ، پس از نوشیدن کمی آب یا در هنگام مشاهده آب جاری یا شنیدن صدای جریان آب روی دهد. آسیب دیدگی اعصاب مثانه، نخاع و مغز، یا عضلات مثانه می توانند موجب بی اختیاری مزبور شوند. بیماری ام اس، پارکینسون، آلزایمر، سکته مغزی و آسیب های ناشی از جراحی همگی می توانند به اعصاب یا عضلات مثانه آسیب برسانند.

۳٫ بی اختیاری ادرار عملکردی غیر عضوی ؛ (functional incontinence

در اثر اختلال در تفکر، حرکت یا برقراری ارتباط ایجاد شود. به عنوان مثال ممکن است فرد مبتلا به بیماری آلزایمر به اندازه کافی به تعیین زمان مشخص برای مراجعه به توالت نیاندیشد و یا فردی که از ویلچر استفاده میکند ممکن است در محلی باشد که نتواند ویلچر خود را به طرف توالت هدایت کند. این موارد می توانند منجر به بی اختیاری ادراری نوع عملکردی شوند.

۴٫ بی اختیاری ادرار ناشی از سر ریز ادرار (overflow incontinence)

در مواردی ایجاد می شود که مثانه پر از ادرار شده است. ضعف عضلات مثانه یا انسداد پیشابراه می توانند منجر به این نوع بی اختیاری ادراری شوند. آسیب عصبی ناشی از دیابت یا بیماری های دیگرباعث ضعف عضلات مثانه و تومورها و سنگ های ادراری موجب انسداد پیشابراه می شوند.

این نوع بی اختیاری ادرار در خانمها نادر است.

معمولا ادرار خارج شده در این نوع بی اختیاری، حجم کمی دارد.

۵٫ بی اختیاری مختلط

در خانم ها، اغلب بی اختیاری استرس و فوریتی همراه با هم روی می دهند که به آن«بی اختیاری مختلط» گفته می شود.

نکته

بی اختیاری ادرار غالبا در هر سنی قابل درمان و حتی قابل علاج کامل است.

۱٫بی اختیاری زودگذر (transient incontinence)

از انواع بی اختیاری موقت است و در اثر مصرف داروهای عفونت های دستگاه ادراری، اختلال روانی، کاهش تحرک، و تراکم مدفوع (یبوست شدید) ایجاد میشود.

۲٫در بی اختیاری ادرار کامل (total incontinence)

که در اثر اختلالات عصبی مانند بیماری آلزایمر، صدمه نخاع، یا آسیب اعصاب مانه به دنبال جراحی لگن روی می دهد هیچ نوع کنترلی بر مثانه وجود ندارد.

بزرگی خوش خیم پروستات در آقایان، برداشتن کامل پروستات با عمل جراحی و رادیوتراپی خارجی پروستات ، مشکلات عصبی (مانند آسیب اعصاب مثانه در اثر دیابت، سکته مغزی ، بیماری پارکینسون ، ام اس و مثانه بیش فعال) از علل ایجاد بی اختیاری ادرار در آقایان هستند.

درمان های مرسوم :

ابتدا باید بیماری به وسیله پزشک تشخیص داده شود.

روش های تشخیص بی اختیاری ادرار عبارتند از :

  • معاینه فیزیکی
  • نوار مغزی EEG
  • نوار عضله (EMG)
  • سونوگرافی
  • آزمایش های اورودینامیک (که توانایی مثانه برای نگهداری ادرار و تخلیه یکنواخت و کامل آن و مکانیسم کنترل اسفنکتر مثانه را مشخص میکنند)
  • تعیین مقدار باقی مانده ادرار در مثانه پس از ادرار کردن
  • تست استرس (که با سرفه شدید در حالت آرام بدن و بررسی خارج شدن ادرار در اثر سرفه انجام می شود)
  • آزمایش کامل ادرار :
  1. برای تشخیص عفونت.
  2. برای تشخیص سنگ های ادراری یا غیره.
  • ازمایش خون
  • سونوگرافی
  • سیستوسکوپی

درمان بی اختیاری

درمان بی اختیاری ادرار عبارت است از انجام ورزش های کگل (kegel exercises) به منظور تقویت عضلات کف لگن و عضلات اسفنکتر مثانه که باعث کاهش یا درمان بی اختیاری استرس می شود و زنان در هر سنی می توانند این ورزش ها را بیاموزند و انجام دهند؛

۱٫تحریک الکتریکی:

با قرار دادن موقت الکترودها در مهبل یا رکتوم به منظور تحریک عضلات مجاور و تثبیت عضلات بیش فعال و تحریک انقباض عضلات پیشابراه با هدف کاهش بی اختیاری نوع استرس و فوریتی.

۲٫پسخوراند زیستی( بیوفیدبک، biofeedback):

که در آن با استفاده از وسایل مخصوص الکترونیکی به فرد کمک می شود تا از عملکرد بدن خود آگاهی یابد؛

۳٫مصرف داروهای کاهش دهنده بسیاری از انواع نشت ادراری و داروهای هورمونی مانند استروژن ها:

که بر حسب نوع ، باعث مهار انقباض مثانه بیش فعال، یا شل شدن عضلات مثانه و در نتیجه تخلیه کامل ادرار در زمان ادرار کردن، یا انقباض عضلات گردن مثانه و پیشابراه می شوند.

۴٫استفاده از پساری (pessary):

حلقه سفتی که به وسیله پزشک یا پرستار در داخل مهبل قرار می گیرد تا پیشابراه را به محل صحیح خود قرار دهد و از این طریق از بی اختیاری ادراری نوع استرس در خانم ها بکاهد.

۵٫تزریق ایمپلنت در بافت های اطراف پیشابراه:

ایمپلنت ها موادی هستند که موجب افزایش حجم بافت می شوند و به بسته شدن پیشابراه کمک میکنند.

۶٫عمل جراحی:

در موارد ناموفق بودن روش های قبلی

آلفا ردوکتاز

آلفا ردوکتاز (مثل فیناستراید با نام تجاری Proscar ) برای مهار تولید هورمون DHT که به نظر می رسد مسئول بزرگ شدن پروستات است. ایمیپرامین با (نام تجاری Tofrani) که نوعی داروی ضد افسردگی سه حلقه ای است و موجب شل شدگی عضلات و انسداد سیگنال های عصبی ایجاد کننده اسپاسم مثانه می شود و بیشتر در بی اختیاری ادراری شبانه کودکان به کار می رود، و داروهای ضد اسپاسم (مثل پروپانتلین با نام تجاری Banthine- pro) استفاده می شود. در صورت عدم موفقیت اقدامات قبلی یا غیر قابل دسترس بودن آنها باید با استفاده از سوند (کاتتر) ، مثانه را خالی کرد. در بزرگی پروستات یا آسیب عصبی، استفاده از کاتتر با روش استریل و در زمان های منظم یا در صورت لزوم برای تخلیه مثانه توصیه می شود. در بعضی از آقایان از نوعی سیستم تخلیه شبیه به کاندوم استفاده می شود که بر روی آلت قرار می گیرد.

استفاده از تزریق یک ماده چربی یا کلاژن به اطراف محل ورود پیشابراه به مثانه یا به کارگیری اسفنکتر مصنوعی در بعضی آقایان توصیه می شود. یکی از روش های انجام ورزش کگل (Kegel exercise) که برای تقویت عضلات کف لگن به کار می رود عبارت است از منقبض کردن عضلات کف لگن (مانند هنگامی که فرد می خواهد ادرار خود را نگه دارد) به مدت ۱۰ ثانیه و سپس شل کردن این عضلات برای مدت ۱۰ ثانیه . این کار ۱۰ بار تکرار می شود و باید ۳ بار در روز انجام شود. انجام این ورزش در هر جا و هر زمان امکان پذیراست.

بی اختیاری ادرار در کودکان

بی اختیاری ادرار در کودکان در بسیاری از کودکان دیده می شود ولی باید به طور معمول با گذشت زمان برطرف شود. ادامه بی اختیاری ادرار به صورت بی اختیاری در طول روز یا شب ادراری (enuresis ) نیاز به بررسی و درمان دارد. بی اختیاری ادرار به ندرت بعد از ۵ سالگی ادامه می باید حدود ۱۰٪ از کودکان ۵ ساله، ۵% از کودکان ۱۰ ساله و ۱٪ از افراد ۱۸ ساله ممکن است دچار بی اختیاری ادرار باشند.

بی اختیاری ادرار در پسرها دو برابر شایع تر از دخترها است.

پس از ۵ سالگی، شب ادراری در پسرها شایع تر از دخترها است و علت مشخصی ندارد. معمولا کودکان و نوجوانانی که دچار شب ادراری هستند از نظر جسمی و روانی مشکلی ندارند. در بسیاری از این افراد، سابقه قوی فامیلی شب ادراری وجود دارد که احتمال وجود عامل ارثی را مطرح می کند.
در ۵ تا ۱۰ سالگی ممکن است شب ادراری ناشی از کم بودن گنجایش مثانه، طولانی بودن زمان خواب شب و عدم تکامل کافی سیستم های هشدار دهنده پر یا خالی بودن مثانه باشد. این نوع شب ادراری با رشد مثانه و فعال شدن سیستم های هشدار دهنده طبیعی برطرف می شود.

به طور طبیعی بدن در هنگام شب مقدار بیشتری هورمون ضد ادراری (diuretic hormone ; ADH anti) تولید می کند. این هورمون سرعت تولید ادرار را کاهش می دهد. چنان چه بدن، در هنگام شب به مقدار کافی ADH تولید نکند، سرعت تولید ادرار کاهش نمی یابد و در نتیجه، ادرار زیادی در مثانه جمع می شود و در صورت بیدار نشدن کودک، شب ادراری روی خواهد داد.

اضطراب، قطع تنفس(آپنه) انسدادی هنگام خواب و مشکلات فیزیکی دستگاه ادراری همگی می توانند موجب شب ادراری روی خواهد داد.

علل احتمالی بی اختیاری ادرار در کودکان

بی اختیاری ادراری کودکان در طول روز نادرتر است و با عفونت ادراری یا ناهنجارهای آناتومیک دستگاه ادراری ارتباط ندارد.

  •  یکی از علل احتمالی بی اختیاری ادراری کودکان در طول روز، بیش فعال بودن مثانه است.
  • از علل دیگر می توان از نگه داشتن ارادی ادرار به مدت طولانی نام برد.
  • یبوست و نوشیدن یا خوردن مواد حاوی کافئین (که موجب افزایش حجم ادرار می شوند).

در بسیاری از موارد، بی اختیاری ادراری کودکان با افزایش سن برطرف می شود. شب ادراری کودکان را می توان با داروی دسموپرسین با DDAVT که موجب افزایش ADH می شود و اخیرا نوع خوراکی آن به شکل قرص در دسترس قرار گرفته درمان کرد. از اسپری داخل بینی دسموپرسین هم می توان در کودکان استفاده کرد. داروی دیگر مورد استفاده در شب ادراری کودکان، ایمیپرامین است که بر مغز و نیز مثانه اثر می کند و در ۷۰% موارد، موجب کنترل شب ادراری به صورت کوتاه مدت می شود.

آموزش ورزش های تقویت کننده و همزمان کننده عضلات مثانه و پیشابراه ممکن است به کنترل ادرار کودک کمک کند.

پرسش و پاسخ

  •  آیا می توان با وسایل الکتریکی از بروز شب ادراری جلوگیری کرد؟

بله. می توان از ابزارهای هشدار دهنده دارای بالشتک حساس به آب که در داخل شلوار قرار می گیرند و دارای باتری و زنگ هشدار دهنده هستند و به محض خارج شدن ادرار، زنگ می زنند، فرد را از خواب بیدار کرد تا برای ادرار کردن به توالت برود.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها

مسعود رازنهان

مسعود رازنهان هستم سردبیر محتوای مجله سلامتی حدودا 6 سال تجربه کاربری و فنی در تولید محتوا دارم امیدوارم محتواهای بنده مورد استفاده شما عزیزان گردد. خوشحال میشوم از طریق ایمیل : raznahan@shamimsalamati.ir نظرات خودتان را برایم ارسال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

بستن