بیماری

روده و سندرم تحریک پذیر روده چیست و چگونه میتوانیم آن را درمان کنیم

           سندرم روده تحریک پذیر

سندرم روده تحریک پذیر

سندرم روده تحریک پذیر (Irritable bowel syndrome ; IBS ) به مجموعه ای از درد متناوب شکم، یبوست و یا اسهال و نفخ و احساس پری معده یا تهوع، پس از خوردن مقدار طبیعی غذا و برخی علایم دیگر گفته می‌شود. سندرم روده تحریک پذیر معمولا از ۲۰ تا ۳۰ سالگی شروع می شود و در خانم ها دوبرابر شایع تر از آقایان است. علایم بیماری معمولا چندین سال ادامه می یابد.

نکته

اگرچه علایم بیماری IBS موجب ناراحتی بیمار می شود ولی عوارض خطرناکی به همراه ندارد. بیشترین مراجعه کنندگان به پزشکان متخصص گوارش را افراد مبتلا به IBS تشکیل می‌دهند. علت بیماری مشخص نیست و IBS را در گروه بیماری های عملکردی، قرار می دهند یعنی در این بیماری، روده ها طبیعی به نظر می رسند ولی به طور طبیعی کار نمیکنند. بر طبق یک فرضیه، انقباض های غیر طبیعی دیواره روده ها و بر طبق نظریه دیگر، حساسیت غذایی موجب بیماری می شود.

ممکن است افزایش حساسیت نسبت به بعضی غذاها موجب بروز علایم بیماری شود.مانند:

  • میوه ها
  • شیرین کننده مصنوعی «سوربیتول»
  • شکلات
  • الکل
  • کافئین
  • لبنیات (مثل پنیر یا بستنی)
  • گاهی IBS به دنبال یک عفونت گوارشی بروز می کند.
  • IBS ممکن است در تعدادی از افراد فامیل دیده شود.

نکته

  • استرس، اضطراب یا افسردگی با IBS ارتباط دارند و می توانند موجب تشدید آن شوند.
  • در IBS، روده بیش از حد حساس است و تغییرات فعالیت روده وجود دارد.

علایم بیماری عبارتند از :

  • دردهای پیچشی (کرامپ شکمی) که با دفع مدفوع تسکین پیدا می کند
  • تغییر در دفعات دفع مدفوع
  • تغییر در شکل مدفوع
  • کمتر از ۳ بار اجابت مزاج در هفته یا بیش از ۳ بار اجابت مزاج در هر روز
  • سفت بودن مدفوع یا شل (آبکی) بودن آن
  • احساس فشار در حین دفع مدفوع
  • فوریت مدفوعی (احساس نیاز ناگهانی به دفع مدفوع)
  • احساس عدم تخلیه روده پس از دفع مدفوع
  • دفع مخاط همراه با مدفوع
  • احساس پر بودن معده و روده یا تهوع پس از خوردن مقدار طبیعی غذا
  • وجود گاز زیاد در روده
  • درد در ناحیه معده و ترش کردن

عوامل مستعد کننده بیماری عبارتند از:

  • اضطراب
  • افسردگی
  • حساسیت غذایی
  • عدم تعادل ارگانیسم ها در دستگاه گوارش
  • عدم تحمل به لاکتوز
  • سوربیتول (شیرین کننده مصنوعی)
  • فعالیت نقاط برانگیزاننده شکم یا پشت
  • استعمال دخانیات..

نکته

سندرم روده تحریک پذیر (IBS) موجب بروز سرطان روده نمی‌شود.
از هر ۵ نفر آمریکایی، یک نفر مبتلا به IBS است.
علایم بیماری در بعضی خانمها در دوران قاعدگی، بیشتر یا متفاوت هستند و ممکن است یک یا دو روز قبل از شروع قاعدگی، یبوست کاهش یابد و با اسهال ایجاد شود.

فرد مبتلا به IBS چگونه می تواند به بهبود خود کمک کند؟

  •  با پرهیز از غذاهایی که موجب شروع علایم می شوند.
  •  با انجام ورزش منظم.
  •  با آرام سازی یا مراقبه روزانه در صورت وجود استرس.
  •  با مصرف روزانه مکمل پروبیوتیک.
  •  با مصرف روزانه کپسول عصاره نعناع.
  •  با مصرف منظم مسهل ایجاد کننده حجم (با تجویز پزشکی). (زیرا موجب تشدید IBS می شود).
  •  با عدم استعمال دخانیات (زیرا دخانیات موجب تحریک دستگاه گوارش می شود)

درمان های مرسوم

پزشک معالج پس از تشخیص بیماری به درمان آن می پردازد. IBS بر اساس نشانه های بیماری و در صورت لزوم انجام رادیوگرافی روده یا آندوسکوپی، به منظور رد اختلالات زمینه ای تشخیص داده میشود. در دستورالعمل های بالینی تشخیص بیماری چنین ذکر می شود که فرد مبتلا به IBS، فردی است که حداقل ۱۲ هفته از ۱۲ ماه گذشته دچار درد شکم بوده است (لازم نیست این ۱۲ هفته پیاپی باشند). درد شکم باید دارای حداقل دو ویژگی از سه خصوصیت زیر باشد:

  1. با دفع مدفوع تسکین یابد.
  2. مرتبط با تغییر در دفعات دفع باشد.
  3. با تغییر شکل ظاهری مدفوع همراه باشد.

گاهی از تعیین سرعت حرکت محتویات کولون یا کنترل نحوه عملکرد اسفنکتر- مقعد برای تشخیص استفاده میشود.

اغلب مصرف دارو لازم نیست و نشانه های بیماری با تغییر شیوه زندگی و رژیم غذایی و روشهای آرام سازی بهبود می یابد.
درمان قطعی برای IBS وجود ندارد ولی با استفاده از داروهای ضد اسهال، مثل لوپرامید در موارد ابتلا به اسهال و ترکیبات مسهل افزایش دهنده حجم مدفوع در موارد وجود یبوست به کاهش مشکل بیمار کمک می شود (افزایش حجم مدفوع انقباضهای دیواره روده را تحریک می کند). بعضی از داروهای ضد موسکارین مانند هیوسین بوتیل بروماید و بعضی داروهای ضد اسپاسم مانند مبورین (mebverine) می توانند به تسکین درد IBS کمک کنند. به نظر می رسد این داروها انقباض های غیر طبیعی روده را با شل کردن عضلات دیواره روده کاهش می دهند.

احتیاط

داروهای مورد استفاده در IBS میتوانند با عوارض جانبی همراه باشند؛ در این باره با پزشک مشورت نمایید.

درمان تغذیه ای

تحقیقات نشان داده اند که بسیاری ازافراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر دچار حساسیت به بعضی غذاها هستند. با تشخیص این حساسیتها و حذف غذاهای حساسیت زا از رژیم غذایی، نفخ و سایر نشانه های IBS کاهش پیدا می کند. تحقیقات بالینی حاکی از آن است که گندم یکی از شایع ترین عوامل بروز حساسیت های غذایی در افراد مبتلا به IBS است.
بعضی از افراد مبتلا به IBS قادر به هضم لاکتوز (قند موجود در شیر ) و فروکتوز(قندی که با غلظت زیاد در آب میوه و نیز میوه های خشک یافت میشود) نیستند. قند مصنوعی موسوم به سوربیتول (که در فرآورده های دیابتی وجود دارد) می تواند موجب تشدید اسهال شود. در بسیاری از افراد مبتلا به سوء جذب لاکتوز، رژیم غذایی بدون لاکتوز در کوتاه مدت و نیز دراز مدت، نشانه های بیماری را به طور قابل ملاحظه کاهش می دهد.

رژیم های حاوی فروکتوز و سوربیتول پایین، علایم گوارشی مانند نفخ، کرامپ، اسهال و سایر نشانه های IBS را در افراد مبتلا به سوء جذب فروکتوز کاهش میدهند.
شیر، آب میوه و میوه های خشک شده و فرآورده های حاوی سوربیتول میتوانند موجب تشدید علایم IBS شوند.

مشکلات شایع افراد مبتلا به IBS

– عدم تعادل در ارگانیسم های موجود در روده (دیس بیوزیس روده ) در افراد مبتلا به IBS شایع است. در یک مطالعه، کاهش تعداد باکتری های «مفید» روده ای مانند لاکتوباسیل ها و بیفید و باکتری ها و افزایش تعداد باکتری های «مضر» در افراد مبتلا به IBS مشخص شد.

– رشد بیش از حد قارچ هایی مثل کاندیدا آلبیکانس نیز در افراد مبتلا به IBS بسیار شایع است. کاهش قارچ در روده، اغلب برای بهبود نشانه های IBS مؤثر است. به نظر می رسد پروبیوتیک ها به بهبود افراد مبتلا به IBS کمک می کنند.

– اکثر مطالعات نشان داده اند که افزودن سبوس گندم به رژیم غذایی افراد مبتلا به IBS مفید واقع نمی شود و حتی در بعضی موارد تشدید علایم بیماری آنها را به دنبال دارد. اما فیبر موجود در منابع دیگر مانند پسیلیوم می تواند علایم بیماری را کاهش دهد.

هومیوپاتی

شواهد مبنی بر مؤثر بودن هومیوپاتی در درمان IBS کاملا قوی هستند. از میان داروهای هومیوپاتی، argentums nitricum در برطرف نمودن اضطراب همراه با IBS؛ اسید فسفریک در مواردی که استرس های عاطفی موجب برانگیختگی IBS می شوند و Nux vomica در بیمارانی که از فوریت دفع مدفوع رنج می برند و نیز مبتلا به تحریک پذیری و کم خوابی هستند مفید واقع می شود.

احتیاط

قهوه می تواند موجب خنثی شدن Nux vomica شود و نباید همراه با آن مورد استفاده قرار گیرد.

گیاه درمانی غربی

ترکیبات گیاهی ضد نفخ مثل چای حاوی مخلوطی از بابونه، زیره، رازیانه، تخم آنیسون (بادیان)، هل، نعناع، شوید، بَلَسان (balm) لیمو و رزماری، می توانند موجب تسکین درد و نفخ افراد مبتلا به IBS شوند. گیاه بابونه همچنین به خوبی با سایر گیاهان آرام بخش مانند والرین ترکیب می شود و IBS تشدید شده و اضطراب را تسکین می دهد.

بررسی کپسول حاوی عصاره (روغن) نعناع، مؤثر بودن آن در تسکین علایم IBS را نشان داده است. بعضی از گیاهان دارویی موجب تحریک تولید صفرا، و درنتیجه، تسکین نفخ دردناک بعد از خوردن غذاهای چرب (که ممکن است ناشی از کمبود صفرا باشد) می شوند.

عصاره برگ آرتیشو موجب بهبود IBS و نیز سوءهاضمه میشود.

عصاره گیاه آلوئه ورا (صبر زرد) تأثیر ملایم و تسکین بخشی بر روده دارد و به ویژه در افرادی که در اثر IBS دچار یبوست مزمن هستند مفید است. دانه پسیلیوم هم برای درمان یبوست در این بیماران مؤثر است. پسیلیوم، نوعی فیبر قابل حل، شبیه سبوس جو است و موجب می شود مدفوع به شکل ملایمی افزایش حجم پیدا کند.
یکی از گیاهان مفید برای درمان اسهال، گیاه مارانتا (arrowroot) است که می توان آن را با طعم دهنده ای مانند دارچین یا جوز هندی، تا سه بار در روز مصرف کرد.
حدود ۵۰ درصد از افراد مبتلا به IBS به دنبال یک رویداد مهم زندگی دچار نخستین حمله ی بیماری میشوند .

احتیاط

  • در صورتی که از داروهای خاصی استفاده میکنید، حتما قبل از مصرف داروی گیاهی با متخصص گیاه درمانی مشورت نمایید.
  • چنان چه مبتلا به افسردگی هستید از گیاه رازک استفاده نکنید.
  • بدون نظر متخصص گیاه درمانی از گیاهان دارویی استفاده نکنید.

گیاه درمانی چینی

در هیچ بیماری دیگری مانند IBS ازطب سنتی چین (TCM) استفاده نشده است. پزشکان طب سنتی چین با پزشکان غربی هم عقیده اند که الگوهای غذا خوردن باید دارای نظم خاصی باشند.

پزشکان طب سنتی چین پس از تشخیص اختلالات مختلف، گیاه درمانی را تجویز می کنند.

الگوی شایع اول

بر اساس طب سنتی چین، رنجش و عصبانیت، اضطراب نگرانی یا افسردگی، چنانچه به مدت طولانی وجود داشته باشند جریان «چی» (Qi؛انرژی) کبدی را مسدود میکنند که این موضوع موجب متوقف شدن جریان انرژی معده، طحال و روده بزرگ ( انرژی هاضمه ای)، و در نتیجه بروز نفخ ، درد، اسهال و یا یبوست می شود و نخستین الگوی اختلال به شمار می آید.

الگوی شایع دوم

ممکن است در خانم ها، علاوه براین، سندرم قبل از قاعدگی به شکل نوسانات خلقی قابل ملاحظه و نیز تشدید IBS هم موجود باشد. کمبود انرژی طحال و معده است که در این موارد بیمار به ویژه پس از خوردن غذا دچار خستگی نفخ و درد مبهم میشود.

الگوی شایع سوم

کم کاری طحال، همراه با تجمع «گاز» است و افراد مبتلا این اختلال از خستگی و اسهال رنج می برند.

الگوی شایع چهارم

وجود«حرارت حاصل از گاز» در روده بزرگ است. افراد مبتلا به این اختلال دچار نفخ و درد شکم هستند و ممکن است از دفع مدفوع بدبو و انفجاری و توام با سوزش شکایت داشته باشند.

الگوی شایع پنجم

کمبود Vin (سردی یا انقباض) در طحال و معده است که موجب می شود بیمار على رغم احساس گرسنگی نتواند غذای چندانی بخورد و از نفخ شکم، خشکی لبها و دهان و نامنظم بودن اجابت مزاج شکایت داشته باشد. این افراد معمولا در دفع مدفوع دچار مشکل هستند.

احتیاط

هرگز بدون مشورت با متخصص گیاه درمانی از گیاهان دارویی چینی استفاده نکنید.

درمان با استفاده از کار بر روی بدن و حرکت درمانی

اعصاب نخاعی تنظیم کننده عملکرد گوارشی می تواند موجب کاهش یا افزایش سرعت اعضای دستگاه گوارش شوند.

اعصاب سمپاتیک که از نخاع مهره های ناحیه بین شانه ها به طرف کمر پایین می آیند. سرعت عملکردهای گوارشی را کم می کنند و اعصاب پاراسمپاتیک که از قسمت های خیلی بالا و خیلی پایین مهره ای نخاع خارج می شوند. موجب حفظ عملکرد طبیعی دستگاه گوارش یا افزایش سرعت آن میشوند. شاخه دیگری از دستگاه عصبی در خود شکم قرار دارد. استرس های مکانیکی ناشی از محدودیتهای مهره ای یا نقاط برانگیزاننده واقع در عضلات پشت یا شکم می توانند بر افزایش یا کاهش سرعت عملکرد دستگاه گوارش اثر کنند. از آنجاکه IBS می تواند گاهی موجب افزایش فعالیت دستگاه گوارش (اسهال) و گاهی باعث کاهش فعالیت این دستگاه( یبوست) شود، هر شاخه ای از دستگاه عصبی را می تواند گرفتار نماید.

کارآزمایی بالینی قابل اعتمادی درباره تأثیر کایروپراکتیک و استئوپاتی در IBS وجود ندارد، هر چند تجارب بالینی مفید بودن آنها را مطرح میکند. غیر فعال کردن نقاط برانگیزاننده که نقاط حساس، در عضلات هستند که معمولا موجب درد یا ناراحتی در محل خود و نیز در نقاط دورتر از خود می شوند می تواند موجب بهبودی شود. نقاط برانگیزاننده واقع در عضلات شکمی یا مهره ای می توانند باعث بروز نشانه های روده ای شوند. تحریک نقاط برانگیزاننده قسمت تحتانی شکم می تواند اسهال را که از علایم شایع IBS است به دنبال داشته باشد. با استفاده از طب سوزنی و نیز وارد آوردن فشار و کشش به وسیله دست می توان نقاط برانگیزاننده مزبور را غیرفعال نمود که البته این کار باید به وسیله متخصص استئوپاتی، ماساژ درمانی و بعضی متخصصان فیزیوتراپی و کایروپراکتیک انجام شود.

باز آموزی تنفس

IBS و فیبرومیالژی (نوعی درد در بافت همبند که تقریبا در تمام قسمت های بدن ایجاد می شود و با خستگی و اختلال خواب همراه است) در بسیاری از افراد به طور توأم دیده میشود. تحقیقات نشان داده اند که در افراد مبتلا به IBS ممکن است نقاط حساس بیشتری در عضلات وجود داشته باشد. بعضی متخصصان معتقدند که ارتباط میان IBS و فیبرومیالژی ممکن است نوعی اختلال در تعداد تنفس، مانند ازدیاد تهویه (هیپرونتیلاسیون) باشد.

یکی از عوارض شایع تنفس سریع با قسمت بالای قفسه سینه و دفع بیش از حد دی اکسید کربن از بدن است که باعث قلیایی شدن زیادتر از معمول قلیاهای بدن می شود (که به این وضعیت، آلکالوز تنفسی می گویند) و در نتیجه، لایه عضلانی صاف اطراف دستگاه گوارش را دچار انقباض می کند که به اختلال گوارشی و یبوست می انجامد. آموزش تنفس آهسته و استفاده از روش های تنفس دیافراگمی (نوع یوگا) معمولا موجب بهبود اختلالات الگوی تنفسی می شود. اصلاح استئوپاتیک محدودیت های ناشی از وارد آوردن فشار و استفاده بیش از حد از عضلات و مفاصل نیز می تواند به بهبود IBS کمک کند.

آرام سازی (relaxation)، بیوفیدیک و هیپنوتیزم در بهبود علایم IBS و پیشگیری از عود بیماری مؤثر است. مشاهده شده است که حتی در موارد شدید بیماری و در مواردی که روان درمانی موفقیت آمیز نبوده، هیپنوتیزم موجب بهبود علایم IBS می شود. درمان های روان – تنی موجب کاهش افسردگی و بهبود کیفیت زندگی بیمار می شوند. مراقبه و مجسم سازی می توانند درد شکم و سایر نشانه های IBS را بهبود بخشند.

پرسش و پاسخ

 آیا استفاده از فیبر برای درمان IBS مؤثراست و در صورت مؤثر بودن چگونه باید فیبر را مصرف نمود؟

مصرف فیبر، علایم IBS (به ویژه یبوست) را کاهش می دهد. غذاهای حاوی فیبر مانند سبوس ، نان غلات کامل، غلات، دانه ها، میوه هایی مثل سیب وهلو، سبزیجات مانند هویج خام، و نخود را باید به تدریج به رژیم غذایی اضافه کرد تا دستگاه گوارش به آنها عادت کند. مصرف یکباره مقدار زیاد فیبر تولید گاز می کند و در نتیجه، علایم IBS را افزایش می دهد. اگر مبتلا به یبوست هستید با اضافه کردن روزانه ۱۲ گرم فیبر شروع کنید و مقدار آن را به حداکثر ۳۰ گرم در روز (برحسب تأثیر فیبر بر عملکرد روده و تولید گاز) برسانید.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها

مسعود رازنهان

مسعود رازنهان هستم سردبیر محتوای مجله سلامتی حدودا 6 سال تجربه کاربری و فنی در تولید محتوا دارم امیدوارم محتواهای بنده مورد استفاده شما عزیزان گردد. خوشحال میشوم از طریق ایمیل : raznahan@shamimsalamati.ir نظرات خودتان را برایم ارسال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

بستن