سلامت

نوبرانه های پاییزی ؛ از خرید تا مصرف میوه ها و سبزی های این فصل

نوبرانه های پاییزی

نوبرانه های پاییزی

نوبرانه های پاییزی

پاییز با تمامی زیبایی هایش، رنگ و لعاب تازه ای به سبد غذایی ما می دهد. وقتی سری به بازار تره بار می زنیم، انواع میوه و سبزی های رنگارنگ را می بینیم که وسوسه خرید را در ما افزایش می دهند. میوه هایی مانند انار و خرمالو و سبزی هایی مانند کدو حلوایی و چغندر از نوبرانه های پاییزی است که به دلیل رنگی بودن، خواص فراوانی دارند.

شلغم؛ ضدسرطان پستان

این ریشه خوراکی که هم خانواده کلم، تربچه و کلزاست، گیاه بومی اروپا محسوب می شود. اما امروزه در بسیاری از کشورها کشت می شود. شلغم یکی از پرکاربردترین منابع غذایی روزانه از دوران پیش از تاریخ تا قرن هجدهم به خصوص در دوران قحطی بود، تا اینکه به تدریج با گسترش مصرف سیب زمینی، به فراموشی سپرده شد. امروزه بیش از ۳۰ گونه شلغم در دنیا طی ۲ نوبت بهار و زمستان کشت می شود. انگلستان مهم ترین تولید کننده این محصول در اروپاست و پس از آن فرانسه، ایتالیا و ایرلند به کشت بالای این محصول رسیده‌اند.

از نظر ارزش تغذیه ای، این گیاه مقدار فراوانی آب و مقدار کمی انرژی دارد. اما سرشار از ویتامین C و همچنین ویتامینهای گروه B است که در عملکرد مطلوب و سیستم عصبی نقش دارند. البته نباید از مواد معدنی به خصوص پتاسیم، کلسیم، آهن، روی و مس موجود در آن غافل شد. جالب است بدانید، شلغم حاوی ترکیباتی است که برای روده های حساس مناسب است و خواص ضدسرطانی دارد، به طوری که مصرف منظم آن در کاهش قابل توجه سرطان پستان، ریه و معده موثر است و جزو نوبرانه های پاییزی است.

در خانه

شلغم باکیفیت سفت و گرد و شاداب است و پوستی کاملا صاف دارد. همچنین شلغم تازه برتری دارد زیرا شلغم مانده حالت اسفنجی پیدا می کند. شلغم تازه را می توان در محیطی تاریک و خنک یا درون کیسه سبزی در یخچال یک هفته یا بیشتر نگهداری کرد اما شلغم های پژمرده ۴ تا ۵ روز بیشتر ماندگاری ندارد. برای بهره مندی از طعم مطلوب آن توصیه می شود پیش از ۳-۲ هفته مصرف شود زیرا ماندگاری طولانی باعث نرمی، پوکی و ریش ریش شدن شلغم می شود.

  • شلغم را می توان پس از پوست گرفتن بخارپز یا آبپز کرد.
  • می توان همراه با سبزیجات به عنوان دورچین غذا به کار برد.
  • شلغم‌های تازه بهاری پوست نازکی دارند و تنها برس کشیدن کافی است.

انار؛ ضدسرفه

«انار» میوه بومی ایران است که با آب و هوای نواحی مدیترانه ای بسیار سازگار است و رویش آن در آسیا و آفریقای شمالی به حداقل ۵ هزار سال پیش بر می گردد. در قرن هشتم میلادی، انار توسط اعراب به اندلس آورده شد و تا مدت های طولانی این میوه، خوراکی اصلی مسافران و کاروانهای آفریقای شمالی بود زیرا به دلیل پوست سفت، ماندگاری طولانی داشت.

  • انار میوه ای کم کالری و با میزان قند متوسط است.
  • مصرف ۱۰۰ گرم آن، ۲۵ درصد از نیاز روزانه به ویتامین C و ۱۰ درصد ویتامین B را تامین می کند.
  • به دلیل وجود بیش از ۸۰ درصد آب، انار برای رفع تشنگی گزینه مناسبی است.
  • آنتی اکسیدان های سرشار آن حتی از چای سبز نیز بیشتر است.
  • انار منبع خوبی از پتاسیم، مس و فیبرهاست و جزو نوبرانه های پاییزی است.

طب سنتی انار

در طب سنتی، انار تاثیر عالی در مقابل انگل ها دارد، برای بهبود سرفه های مداوم، تب و کولیک توصیه می شود و برخی آن را در تحریک قوای جنسی موثر می دانند. بعضی افراد بر این باورند پس از خوردن انار، زمینه بروز یبوست تشدید می شود، در حالی که برخلاف تصور دانه های سفید انار نه تنها عامل این مشکل نیست، بلکه فیبرهای آن در صورتی که به خوبی جویده شود به حرکات روده ای کمک می کند.

البته نوشیدن آب انار به تنهایی می تواند زمینه ساز یبوست شود.

در خانه

برای انتخاب انار رسیده ابتدا باید توجه کرد میوه کاملا گرد و رنگ قرمز مایل به خرمایی داشته باشد و وقتی ضربه آرامی با انگشت زده می شود، صدای طبل مانند بدهد. پوسته سفت و محکم انار به ماندگاری طولانی و مقاومت در برابر ضربه کمک می کند، به طوری که می توان میوه را چند هفته و حتی چند ماه در یخچال نگه داشت اما آب انار تازه بیش از چند روز در یخچال ماندگاری ندارد. همچنین می توان دانه های تازه انار را حدود ۱ سال در فریزر و دانه های خشک را در ظرف شیشه ای یا کوزه ریخت و در محیطی خشک، خنک و دور از نور نگهداری کرد.

کیوی، سرشار از ویتامین C

کیوی میوه ای آبدار، کمی ترش با طعمی دلچسب است که از گیاه بالارونده بومی چین به نام «آکتیندیا» به دست می آید. مردمان چین به آن، «انگور فرنگی» می گویند. رویش این گیاه از هزاران سال پیش در چین تایید شده اما کاشت نخستین آکتیندیا در اروپا به سال ۱۷۵۰ میلادی برمی گردد و از اواسط قرن بیستم بود که تولید انبوه کیوی در اروپا شروع شد.

امروزه نیوزلند، ایتالیا، آمریکا، فرانسه، ژاپن و شیلی مهم ترین تولیدکنندگان این میوه هستند، در حال حاضر دو گونه مهم کیوی پرورش می یابد کیوی سبز ( Haward) و کیوی زرد ( Zespri Gold). کیوی سبز پوستی مخملی، رنگی خاکستری – زرد و گوشته‌ای سبز کمرنگ با دانه های سیاه است، در حالی که کیوی زرد پوستی قهوه ای تقریبا صاف و گوشتهای زرد طلایی با طعم ترشی مختصر دارد.

  • مهم ترین ویژگی کیوی را باید مقدار فراوان ویتامین C ( بیش از مرکبات) دانست.
  • خوردن یک عدد کیوی، نیاز روزانه به این ویتامین را تامین می کند.
  • همچنین این میوه به خصوص دانه هایش منبع ویتامین E است.
  • تاثیر آنتی اکسیدانی ویتامین A ، ویتامینهای گروه B ، پتاسیم و فیبرهای غذایی موجود در آن را نیز نباید فراموش کرد.

در خانه

  • معمولا کیوی رسیده، شیرین و نرم است.
  • نوع سفت آن، طعم ترشی دارد که می توان با توجه به ذائقه، هر کدام را انتخاب کرد.
  • کیوی های سفت را می توان در دمای محیط گذاشت که اگر کنار سیب یا موز باشند روند رشد آنها تسهیل می شود.

کدو حلوایی؛ کاهنده فشار خون

یکی از خوراکی های خاص پاییز، کدو حلوایی است که گرچه در اصل بومی آمریکای مرکزی بوده اما کشت و در آن از قرن شانزدهم در اروپا رواج پیدا کرد. آب یکی از مهم ترین ترکیبات موجود در کدو حلوایی است ( بیش از ۹۲ درصد).

  • تاثیر بسیار خوبی در پیشگیری از سنگ کلیه دارد.
  • مقدار پتاسیم فراوان آن نیز در تنظیم فشار خون موثر است.
  • از طرفی در عملکرد سیستم روده ای و کاهش خطر برخی سرطان ها تاثیر دارد.
  • گوشته کدو حلوایی منبع غنی آنتی اکسیدان ها است.
  • دانه های آن نیز سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع می باشد.
  • کدو برای مقابله با کلسترول بالا توصیه میشود و جزو نوبرانه های پاییزی است.

در خانه:

 هنگام انتخاب کدو حلوایی دقت کنید پوسته آن رنگ نارنجی یکدستی داشته و حتما دمگل داشته باشد. همچنین هیچ ترک و شکافی نباید روی آن دیده شود و زمانی که لمس می شود، باید کاملا سفت باشد. کدو حلوایی قابلیت ماندگاری تا چند ماه را دارد، به شرط اینکه در محیطی با تهویه مناسب و دمای بین ۱ تا ۲۰ درجه سانتی گراد نگهداری شود. البته دقت داشته باشید کدوی برش خورده یا ترک خورده را پیش از چند روز نمی توان نگه داشت.

چغندر قرمز؛ مفید برای بارداری

چغندر قرمز که در نواحی مدیترانه به طور خودرو رشد می کرد، گیاهی بود که در گذشته های دور تنها برگهای آن مورد استفاده قرار می گرفت و حدود ۲ هزار سال پیش خواص دارویی این ریشه خوراکی کشف شد. از قرن دوم میلادی به تدریج شیوه های طبخ آن رواج پیدا کرد و حوالی قرن چهاردهم میلادی، در آشپزی انگلستان جایگاه خاصی یافت اما از اواسط قرن نوزدهم بود که مصرف آن بین اروپاییان رایج شد.

چغندر که پس از پختن «لبو» نامیده می شود، کالری بالایی دارد و به دلیل وجود فیبرهای غذایی، ملین خوبی است و روند جذب قند را به تاخیر می اندازد. به علاوه، چغندر سرشار از مواد معدنی به خصوص پتاسیم، کلسیم، منیزیم و ویتامینهای گروه B خصوصا اسید فولیک است که مصرف ۱۰۰ گرم آن نیاز روزانه خانم های باردار را به این ویتامین برطرف می کند و جزو نوبرانه های پاییزی است.

در خانه:

  • هنگام خرید، چغندرهای سفت که پوست خیلی خشکی ندارند را انتخاب کنید.
  • همیشه چغندرهای کوچک را بردارید زیرا انواع درشت، معمولا ریشه دار هستند.
  • اگر هم قصد خرید چغندر پخته یا لبو دارید به خاطر داشته باشید پوستی کاملا صاف و بدون لکه های سیاه و ترک خوردگی داشته باشد.
  • چغندر را می توان ۴ تا ۵ روز در کیسه سبزیجات در یخچال نگه داشت.
  • برش های آن قابلیت ماندگاری چند ماهه در فریزر دارند.
  • برای پخت چغندر، کافی است آن را در قابلمه آب جوش بپزید.
  • تا زمانی که پوست آن با لمس کردن به راحتی جدا شود باید صبر کرد.
  • اگر در قابلمه کمی نمک و سرکه نیز بریزید، طعم بهتری خواهدداشت.
  • یادتان باشد پختن چغندر در فر یا زودپز زمان پخت را کمتر می کند.

به؛ ضداسهال

«به»، میوه زیبا و معطر پاییزی است. خاستگاه اصلی آن نواحی ساحلی دریای خزر است و از ۴ هزار سال پیش از میلاد حضرت مسیح (ع) در این مناطق کشت می شده است.

  • یونانیان علاقه خاصی به مصرف به داشتند و آن را همراه با عسل می خوردند.
  • رومیان نیز از آن در صنعت عطرسازی استفاده می کردند.

گرچه مصرف میوه خام «به» بسیار مطبوع است، مربا و کمپوت پرکاربردترین شیوه های مصرف این میوه هستند. مربای آن در اروپا همراه با سیب و گلابی بسیار طرفدار دارد. با این حال طی روند پخت، مقدار زیادی از ویتامین C آن از بین می رود اما باز هم یکی از بهترین خوراکی ها با خواص ضداسهال، محافظت از مخاط روده ای و ضدعفونی کنندگی است. از طرفی تاثیر مثبت این میوه بر کاهش قند و کلسترول خون و پیشگیری از سرطان های دستگاه گوارش تایید شده است و و جزو نوبرانه های پاییزی است.

در خانه:

 «به» رسیده عطر بسیار مطبوع و پوستی با رنگ زرد زیبا دارد که پرزهای آن به راحتی با دست کشیدن جدا می شود و البته کاملا سفت و بدون لکه است. با قرار دادن «به» در محیطی خنک و دارای تهویه مناسب می توان آن را تا چند هفته نگهداری کرد.

خرمالو؛ مفید برای قلب

خرمالو محصول درختی با ارتفاع ۵ تا ۱۰ متر است که پس از افتادن برگ‌ها، میوه های رسیده برداشت می شوند و جزو نوبرانه های پاییزی است. خاستگاه خرمالو آسیا و به خصوص چین است که در قرن نوزدهم میلادی، پرورش آن توسط یک مهندس دریانوردی در اروپا رواج یافت و به سرعت مورد توجه مردم قرار گرفت. امروزه ۲ هزار گونه از این میوه در سراسر دنیا پرورش پیدا می کند که ایتالیا، خاورمیانه، آمریکا، ژاپن و اسپانیا مهم ترین تولیدکنندگان آن هستند. جالب است بدانید ژاپنی ها این میوه را بسیار دوست دارند و به خصوص در جشن سال نو همراه با میگو می خورند.

خرمالوی رسیده:

  • قند بالایی دارد.
  • جزو میوه های پرانرژی است.
  • منبع خوبی از ویتامین C است.
  • کاروتن و لیکوپن موجود در آن که عامل رنگ نارنجی هستند.
  • آنتی اکسیدان های مفید آن برای سیستم قلبی و پیشگیری از سرطان هاست

در خانه:

 هنگام خرید خرمالو، حتما میوه کاملا رسیده و تا حدی له شده را انتخاب کنید زیرا در این حالت است که طعم گس میوه از بین رفته و کاملا شیرین خواهد بود. البته مراقب باشید میوه‌ها روی هم فشرده نشوند زیرا کاملا له میشوند و ظاهر نازیبایی پیدا میکند. این میوه را می توان تا چند روز در کیسه سبزیجات درون یخچال نگهداری کرد اما اگر کاملا رسیده باشد، بیش از ۲ روز ماندگاری مطلوب ندارد. همچنین خرمالوهای کال را می توان درون سبد میوه در محیط آشپزخانه کنار چند سیب گذاشت تا روند رشد آنها تسریع شود.

زالزالک، خواب آوری

زالزالک میوه خوشمزه جنگلی است که با نام های کیالک، خَفچه و کویج نیز شناخته میشود. این میوه در نواحی شمال اروپا، آسیا و آمریکای شمالی رویش دارد و امروزه بیش از ۴۰۰ گونه زالزالک در رنگهای زرد، قرمز و سیاه شناخته شده است. یونانیان باستان از صدها سال پیش به خواص درمانی این گیاه پی برده بودند و از حدود ۲۰۰ سال پیش از میلاد حضرت مسیح (ع) نیز پزشکان چینی از آن برای درمان بیماری های قلبی استفاده می کردند.

برگ، گل و میوه زالزالک قابل مصرف است و معمولا به شکل دمنوش یا جوشانده برای بهره مندی از خواص آن توصیه میشود. مانند:

  • آنتی اکسیدانی
  • آرامبخشی
  • ادرارآوری
  • کاهنده کلسترول و فشارخون
  • خواب آوری
  • تا حدی ضد گرفتگی

این میوه ممنوعیت مصرف ندارد و تنها ممکن است در صورت مصرف خیلی زیاد با ناراحتی گوارشی مختفصر با حساسیت خفیف پوستی همراه باشد که البته جزیی و برگشت پذیر است و جزو نوبرانه های پاییزی است.

در خانه:

  • زلزالک رسیده طعمی شیرین و کمی ترش دارد.
  • بیش از چند روز قابلیت نگهداری به شکل تازه در یخچال را ندارد اما خشک شده برگ، گل و میوه آن ماندگاری طولانی دارد.

منبع: هفته نامه سلامت

برای دانستن مشکلات پوستی این فصل، بخوانید: مشکلات پوستی در فصل پاییز

برچسب ها

مسعود رازنهان

مسعود رازنهان هستم سردبیر محتوای مجله سلامتی حدودا 6 سال تجربه کاربری و فنی در تولید محتوا دارم امیدوارم محتواهای بنده مورد استفاده شما عزیزان گردد. خوشحال میشوم از طریق ایمیل : raznahan@shamimsalamati.ir نظرات خودتان را برایم ارسال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

بستن