سلامت

چگونه دستگاه تولیدمثل خود را سالم نگهدارید؟

چگونه دستگاه تولیدمثل خود را سالم نگهدارید؟

شما فکر می‌کنید تمام آنچه را که باید در مورد اعضای تولیدمثلی خود بدانید در دوران دبیرستان آموخته‌اید، اما به‌احتمال‌ زیاد یاد نگرفته‌اید که اگر مشکلی در این مورد پیش بیاید، چه اقداماتی انجام دهید.

مشکلات قاعدگی

بیایید از موضوع قاعدگی شروع کنیم که احتمالا همه ما اطلاعاتی در مورد آن داریم:

  • با رها شدن تخمک، استروژن ترشح می‌شود و پوشش رحم را تحریک می‌کند تا پرخون شود و ضخامتش افزایش یابد.
  • اگر تخمک بارور نشود، سطح پروژسترون خون افت می‌کند، عروق خونی منقبض می‌شوند، درنتیجه پوشش رحم دچار ریزش شده و خونریزی قاعدگی آغاز می‌شود.
  • این چرخه هر ۲۸ روز یکبار (خودبه‌خود) تکرار می‌شود تا زمانی که به‌طور موقت به علت حاملگی قطع شود و یا در دوران یائسگی به‌طور کامل قطع شود.
  • تمام زنان ازنظر عادت ماهیانه مثل هم نیستند و درجه ناراحتی و درد ناشی از خونریزی قاعدگی به عوامل متعددی بستگی دارد.
  • گاهی ممکن است عادت ماهیانه شدیدتر یا دردناک‌تر از حد معمول باشد.

این مشکلات (هرچند ناخوشایند باشند) به معنای بیماری نیستند؛ اما شما باید هوشیار باشید که همین مشکلات (خونریزی شدید) گاهی می‌تواند نشان‌دهنده مسائل جدی‌تری مانند اندومتریوزیاکسیت تخمدان باشد.

اختلالات قاعدگی به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:

عدم وجود قاعدگی (Amenorrhea)

قاعدگی دردناک (Dysmenorrhea)

خونریزی قاعدگی شدید (Menorrhagia)

عدم وجود قاعدگی

اگر هنوز یائسه نشده‌اید و قاعدگی شما به‌طور ناگهانی قطع‌شده است، چند احتمال وجود دارد:

  • حاملگی، اضطراب و فشارهای عصبی
  • ورزش یا فعالیت‌های بدنی شدید
  • کاهش وزن زیاد
  • هایپرپرولاکتنمیا (افزایش ترشح پرولاکتین که از مشکلات شایع هیپوفیز است) یا اختلال تیروئید

همه این موارد می‌تواند باعث توقف قاعدگی شود. در اکثر موارد یک دوره قاعدگی که به‌طور اتفاقی متوقف‌شده است، مسئله مهمی نیست، ولی گاهی هم نشانه مشکلی جدی است.

آمنوره ممکن است به دلیل پایین بودن سطح استروژن در خون باشد و نیز می‌تواند به این معنی باشد که شما برای ابتلا به پوکی استخوان مستعدتر هستید؛ و یا شاید هم علت آن کمتر بودن پروژسترون خون است که خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش می‌دهد.

طبق تعریف، اگر شما بیش از ۱۰ سال سن دارید و تاکنون عادت ماهیانه نشده‌اید، دچار آمنوره اولیه هستید. درعین‌حال ممکن است یک دخترخانم سالم و طبیعی تا سن ۱۷ سالگی به بلوغ نرسد.

بلوغ دیررس در دخترانی که خیلی لاغر هستند و یا بیش‌ازحد ورزش می‌کنند می‌تواند یکی از علائم بیماری بی‌اشتهایی عصبی باشد.

در موارد نادری ممکن است دختری که هیچ‌وقت عادت ماهیانه نداشته است، کاملا فاقد تخمدان یا رحم باشد یا شاید یک تومور باعث آسیب و یا نقص در عملکرد طبیعی سیکل تولیدمثل شده باشد.

اگر تابه‌حال عادت ماهیانه طبیعی داشته‌اید و ناگهان قطع‌شده است، شما دچار آمنوره ثانویه هستید.

علل احتمالی آمنوره ثانویه:

  • اختلالات غده هیپوفیز
  • نارسائی اولیه تخمدان یائسگی زودرس
  • حاملگی
  • مشکلات تیروئید
  • اختلالات ساختاری
  • کیست تخمدان
  • فشار عصبی
  • اختلالات وزن

اگر تا به‌ حال قاعدگی نداشته‌اید و سنتان کمتر از ۱۶، ۱۷ سال است ممکن است پزشک صبر کند تا به بلوغ برسید؛ اما درصورتی‌که سن شما بیش از ۱۷ سال است، معمولا باید بررسی‌ها را آغاز کرد:

  • اگر بیش‌ازحد ورزش می‌کنید و خیلی لاغر هستید، ممکن است پزشک از شما بخواهد که فعالیت خود را کمتر کنید و سعی کنید مقداری وزنتان را زیاد کنید.
  • شاید هم درمان بی‌اشتهایی عصبی لازم باشد.
  • اگر پزشک شما مشکوک به اختلالات هورمونی باشد ممکن است آزمایش، دارو و یا هورمون‌های جایگزین را تجویز کند.
  • به‌ندرت نیاز به انجام عمل جراحی، برای برداشتن بافت اضافی و یا ترمیم اختلال ساختاری، وجود دارد.
  • درمان آمنوره به علت آن بستگی دارد.
  • اگر شما استرس زیادی را تحمل می‌کنید، شناسایی و حذف عوامل استرس‌زا ممکن است باعث آغاز مجدد عادت ماهیانه شود.
  • اگر تشخیص داده شد که آمنوره شما به علت مشکلی، مثل کیست تخمدان است، پس از درمان آن ممکن است عادت ماهیانه آغاز شود.

اگر قاعدگی عقب‌افتاده شما به علت شروع یائسگی باشد، احتمالا پزشک هورمون طبیعی یا استروژن تجویز خواهد کرد. اضافه‌وزن هم می‌تواند از عوامل آمنوره ثانویه باشد. پس کاهش وزن می‌تواند دوباره قاعدگی را منظم کند.

قاعدگی‌های دردناک

قاعدگی دردناک که بیشتر آن را به‌عنوان کرامپهای قاعدگی می‌شناسیم، مسأله بسیار شایعی است. هرماه از هر ۲ خانم یک نفر دچار قاعدگی دردناک می‌شود و از هر ۴ زن یک نفر درد بسیار شدیدی دارد که ناچار است در محل کار یا مدرسه حاضر نشود.

قاعدگی‌های دردناک معمولا کاملا طبیعی هستند ولی گاهی ممکن است نشانه‌ای از:

  • آندومتریوز
  • پولیپ ها
  • فیبروئیدها یا سایر ضایعات رحم
  • وسیله جلوگیری داخل رحمی یا آی یو دی (IUD)
  • آدنومیوزیس: بیماری شبیه آندومتریوز که در آن تعداد زیادی از سلول‌های پوششی رحم از دیواره آن عبور کرده و باعث درد و خونریزی شدید می‌شود.
  • تنگی دهانه رحم

هرماه با تخریب و ریزش پوشش رحم در زمان قاعدگی، هورمون‌هایی به نام پروستاگلندین ها آزاد می‌شوند. این هورمون‌ها باعث انقباض عضلات رحم می‌شوند تا سلول‌های پوششی از رحم خارج شوند.
همین عضلات مسئول بیرون راندن جنین در هنگام زایمان هستند و قدرت زیادی دارند. حالا متوجه می‌شویم چرا کرامپهای قاعدگی تا این اندازه آزاردهنده هستند.
زنانی که دچار کرامپهای شدید می‌شوند، در زمان قاعدگی پروستاگلندین موجود در خونشان بیشتر است. برای تسکین درد این کرامپها، احتمالا پزشک شما داروهای مهارکننده پروستاگلندین مثل ایبوپروفن را تجویز می‌کند.

اگر این داروها ۳ الی ۴ روز قبل از آغاز عادت ماهیانه مصرف شوند، اثر بهتری دارند، زیرا از ساخته‌شدن پروستاگلندین ها جلوگیری می‌کنند. داروهای انتخابی دیگر، قرص‌های ضدبارداری هستند که تخمک‌گذاری را متوقف کرده و مقدار پروستاگلندین خون را کاهش می‌دهند.

بعضی از درمان‌های طبیعی شامل:

  • کلسیم: دانه‌های کنجد یا کلسیم مکمل به‌اضافه منیزیم. در ابتدا با ۵۰۰ میلی‌گرم کلسیم و ۲۵۰ میلی‌گرم منیزیم شروع کنید.
  • دم‌کردنی‌های گیاهی: بابونه، زنجبیل، برگ تمشک قرمز، عصاره لیمو و علف گربه
  • ورزش: تقویت عضلات کف لگن می‌تواند به کاهش دردهای قاعدگی کمک کند. یوگا، دوچرخه‌سواری، رقص و ورزش‌های دیگر نیز مؤثراند.
  • گرما: حمام آب گرم، بطری آب داغ یا اتاق بخارسونا ممکن است بیش‌ازحد، شدید باشد
  • ماساژ: ماساژ یا مالش با فشار می‌تواند درد را تسکین دهد. این روش‌ها را امتحان کنید:دست مشت شده یا انگشتان خود را در طول مهره‌های تحتانی (کمر) حرکت دهید.
  • ماساژ پاها
  • قسمت‌های دردناک رابین دو انگشت شست و سبابه خود گرفته و ماساژ و فشار دهید.

پیشنهاد جالب

اگر دردهای قاعدگی در ناحیه کمر شما ایجاد می‌شوند، سعی کنید روزانه مدتی را صاف بنشینید تا عضلات کمرتان تقویت شوند. ورزش‌های منظم مداوم و شنا عضلات را شل می‌کنند که باعث کاهش تنش و ناراحتی می‌شود و به‌این‌ترتیب تسکین پیدا می‌کنید.

خونریزی شدید

اگر خونریزی قاعدگی به‌اندازه‌ای باشد که حداقل یک نوار بهداشتی یا تامپون در عرض یک ساعت را کاملا مرطوب کند و این مساله چندین ساعت متوالی ادامه داشته باشد (با فرض اینکه خونریزی به‌طور غیرطبیعی طولانی یا شدید باشد) علت‌های زیر باید بررسی شوند:

  • شایع‌ترین علت فیبروئیدها هستند.
  • عدم تعادل هورمونی، باعث خونریزی مکرر یا نامنظم می‌شود. در یک سیکل طبیعی قاعدگی، تعادلی بین استروژن و پروژسترون وجود دارد تا تولید رگهای خونی و بافت‌ها را در پوشش داخلی رحم تنظیم کند.
  • ممکن است خونریزی نامنظم یا بسیار شدید در زمان‌هایی که عدم تعادل بین سطوح استروژن و پروژسترون وجود دارد و آندومتر به ساخت‌وساز خود ادامه می‌دهد، ایجاد گردد. بنابراین زمانی که این پوشش دچار ریزش شود، خونریزی از حالت معمولی شدیدتر می‌شود.
  • خونریزی شدید و غیرطبیعی در دوران نوجوانی یا هنگام نزدیک شدن به یائسگی شایع‌تر است، زیرا عدم تعادل هورمونی در این دوران بیشتر است.
سایر علل خونریزی نامنظم که شیوع کمتری دارند:
  • سرطان آندومتر
  • التهاب یا عفونت واژن، گردن رحم یا اعضای لگن
  • اختلالات تیروئید و بیماری کبدی، کلیوی یا خونی
  • داروهای رقیق‌کننده خون
  • استرس
  • دستگاه ای – یو – دی

باوجود اینکه عادت ماهیانه زنان ازنظر طول مدت و شدت یکسان نمی‌باشد، راههای زیادی برای تشخیص خونریزی غیرعادی وجود دارد.

در صورت مواجهه با موارد زیر حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید:

  • اگر جریان خون قاعدگی شما آنقدر شدید است که تامپون یا نوار بهداشتی در عرض یک ساعت کاملا مرطوب شود.
  • عادت ماهیانه بیش از هفت روز طول بکشد.
  • به‌طور ناگهانی فاصله قاعدگی‌های شما از ۱۸ – ۲۰ روز کمتر شده است. (بسیاری از زنان به‌طور طبیعی هر ۲۱ روز یکبار پریود می‌شوند).
  • دچار کم‌خونی ناشی از قاعدگی شدید شده‌اید
  • عادت ماهیانه شما با تأخیر شروع می‌شود و به‌طور غیرمعمولی شدید است. شاید نشانه سقط‌جنین باشد.
  • دچار دردهای تیز و شدید شکمی، قبل از عادت ماهیانه و در حین مقاربت جنسی می‌شوید. (ممکن است آندومتریوز داشته باشید).
  • هرگونه خونریزی از واژن بعد از یائسگی

زمانی که به پزشک مراجعه می‌کنید، باید به سؤالاتی در مورد سلامت گذشته و نحوه خونریزی‌تان پاسخ دهید:

  • پزشک معاینه لگن و پاپ اسمیر را برای یافتن علت خونریزی شدید انجام خواهد داد.
  • ممکن است آزمایش‌های خون، ادرار و مدفوع برای بررسی دستگاه گوارش و ادراری درخواست شود. در صورت لزوم تست حاملگی هم درخواست خواهد شد.
  • ممکن است پزشک بخشی از بافت آندومتر رحم را برای آزمایش خارج کند و یا تست‌های مربوط به تخمک‌گذاری را انجام دهد. همچنین بررسی می‌کند که آیا مبتلابه بیماری‌های مقاربتی هستید یا نه.

توجه:

کم کردن چربی غذا، ورزش و رژیم گیاهخواری می‌تواند به میزان زیادی دردهای قاعدگی را کاهش دهد.

بر اساس یافته‌های پژوهشگران، شاید لازم باشد سونوگرافی لگن هم انجام شود تا احتمال مسائلی مانند فیبروئیدها، پولیپ ها، کیستهای تخمدان و حتی بدخیمی‌ها رد شود.

پزشک می‌تواند بیماری‌های زمینه‌ای را که علت خونریزی شدید هستند، درمان کند.

اگر عدم تعادل هورمونی علت خونریزی باشد، پزشک ممکن است درمان‌های هورمونی یا غیر هورمونی را برای حل مشکل پیشنهاد کند.

منبع: کتاب سلامتی زنان


خشکی رحم چیست؟
برچسب ها

مسعود رازنهان

مسعود رازنهان هستم سردبیر محتوای مجله سلامتی حدودا 6 سال تجربه کاربری و فنی در تولید محتوا دارم امیدوارم محتواهای بنده مورد استفاده شما عزیزان گردد. خوشحال میشوم از طریق ایمیل : raznahan@shamimsalamati.ir نظرات خودتان را برایم ارسال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

بستن