بیماری

یرقان (زردی) ؛ بررسی علل زردی را بشناسید و با انواع آن آشنا شوید

یرقان

یرقان (زردی)

یرقان (زردی؛ icterus; Jaundice) عبارت است از موارد زیر در اثر افزایش مقدار بیلی روبین بدن:

  • زرد رنگ شدن پوست
  • ملتحمه پوشش شفاف روی:
  1. لب
  2. سفیدی چشم
  3. غشاهای مخاطی

معمولا برای آنکه زردی به آسانی دیده شود باید مقدار بیلی روبین خون به بیش از ۳-۲ میلی گرم در دسی لیتر برسد. با به پایان رسیدن عمر هر گلبول قرمز، «هِم» (heme) موجود در هموگلوبین آن در طحال و سلولهای کبدی (هپاتوسیت‌ها) به «بیلی روبین» (biliribin) تبدیل می شود. بیلی ربین، رنگدانه (پیگمان) طبیعی بدن است که در کبد پردازش و سپس وارد صفرا و در نهایت از طریق مدفوع دفع می شود.

علل ایجاد زردی به ۳گروه متفاوت تقسیم می شوند:

  1.  علل پیش از کبدی (hepatic -pre ) یا همولیتیک (hemolytic)
  2.  علل کبدی (hepatic)
  3.  علل پس از کبدی (post- hepatic) که به آنها علل خارج از کبدی(extra hepatic) نیز گفته می شود.

۱٫علل پیش از کبدی

زردی های پیش از کبدی در اثر عوامل افزایش دهنده میزان همولیز (تجزیه شدن گلبول های قرمز) ایجاد می شوند.

درکشورهای حاره، بیماری مالاریا می تواند به این طریق موجب زردی شود. بعضی بیماری های ژنتیکی، مانند کم خونی سلول داسی شکل و کمبود گلوکز ۶-فسفات دهیدروژناز (فاویسم) با افزایش همولیز باعث ایجاد زردی همولیتیک میشوند. نقایص متابولیسم بیلی روبین نیز به صورت یرقان تظاهر می یابند. معمولا زردی با تب بالا همراه است. یافته های آزمایشگاهی در این نوع زردی عبارتند از: فقدان بیلی روبین در ادرار، وجود اوروبیلی‌روبین در ادرار به مقدار بیش از ۲ واحد (مگر در شیر خواران که هنوز فلورمیکروبی روده آنها تکامل پیدا نکرده است) افزایش بیلی روبین غیر کُنژوگِه (unconjugated) در سرم خون.

(بیلی روبین غیر کنژوگه یا غیرمستقیم، فرم محلول در چربی و غیر محلول در آب بیلی روبین است که به طور طبیعی به وسیله گردش خون به کبد می رود و در آنجا به فرم محلول در آب، که بیلی روبین گنژوگه یا مستقیم نامیده میشود تغییر می یابد و به این شکل وارد صفرا و سپس از طریق مدفوع دفع می شود).

۲٫علل کبدی

زردی های نوع کبدی دراثر هپاتیت حاد، مسمومیت کبدی و بیماری کبد الکلی ایجاد می شوند که در آنها، نکروز (مرگ) سلول های کبدی، توانایی کبد برای متابولیزه کردن و دفع بیلی روبین را کاهش می دهد و در نتیجه، بیلی روبین در خون تجمع می یابد و موجب بروز زردی می شود. علل نادرتر این نوع زردی عبارتند از:

  • سیروز صفراوی اولیه
  • سندرم ژیلبرت : نوعی اختلال ژنتیکی متابولیسم بیلی روبین که در نزدیک به ۵٪ افراد روی میدهد و موجب زردی خفیف میشود.
  • سرطان متاستاتیک.

زردی نوزادان

زردی نوزادان شایع است و تقریبا در تمام نوزادان روی میدهد. این نوع زردی که به آن «یرقان فیزیولوژیک» یا «یرقان نوزدان» هم گفته می شود به دلیل عدم بلوغ کامل کبد برای کنژوگه کردن و دفع بیلی روبین بروز می کند و تقریبا از روز دوم تولد شروع میشود و در نوزادان طبیعی تا حدود ۸ روزگی و در نوزادان نارس تا ۲ هفتگی ادامه می یابد. در موارد شدید به دلیل بالا بودن خیلی زیاد بیلی روبین ، عارضه خطرناکی به نام «کرن ایکتروس» روی می دهد که موجب آسیب مغز نوزاد میشود.

یافته های آزمایشگاهی در زردی‌های نوع کبدی عبارتند از :

وجود بیلی روبین در ادرار، وجود اوروبیلی روبین در ادرار به مقدار بیش از ۲ واحد ولی به صورت متغیرمگر در کودکان.
زردی های فرم پس از کبدی (یا یرقان انسدادی) که به آنها کُلِستاز (cholestasis) هم گفته میشود در اثر متوقف شدن تخلیه صفرا به داخل سیستم صفراوی روی می دهند و شایع ترین علل آنها، وجود سنگهای صفراوی در مجرای صفراوی مشترک و سرطان سر لوزالمعده است. همچنین گاهی گروهی از انگل ها موسوم به «کرم‌های کبدی» در مجرای صفراوی مشترک زندگی میکنند که می تواند موجب یرقان انسدادی شود.
سایر علل عبارتند از:

  • تنگی مجرای صفراوی مشترک
  • سرطان مجرای صفراوی
  • التهاب لوزالمعده (پانکراتیت)
  • کیست کاذب لوزالمعده

وجود مدفوع کم رنگ و ادرار پررنگ (به رنگ چای) احتمال ابتلای فرد به یرقان پس از کبدی (یرقان انسدادی) را مطرح میکند. معمولا این بیماران دچار خارش شدید هستند.

درمان های مرسوم

• درمان زردی بر اساس تشخیص علت اختصاصی آن به وسیله پزشک انجام می شود. به عنوان مثال، چنان چه علت زردی، سنگ کیسه صفرا باشد باید با برداشتن آن، زردی را درمان کرد یا اگر زردی در اثر تومور کبدی ایجاد شده باشد باید از درمان های مخصوص این تومور استفاده نمود.

تشخیص علت ایجاد زردی:

  • شرح حال و سابقه بیمار و معاینه فیزیکی و آزمایش خون : شامل بیلی روبین، تست های کبدی مانند AST و ALT و فسفاتاز آلکالن
  • سونوگرافی شکم : برای تشخیص سنگهای صفراوی، تومورهای کبد و لوزالمعده و اتساع مجاری صفراوی در اثر انسداد
  • سی. تی. اسکن شکم : برای تشخیص تومورهای کبد و لوزالمعده و اتساع مجاری صفراوی
  • ام. آر.آی شکم : برای تشخیص تومورها و بررسی مجاری صفراوی
  • کُلانژیو پانکراتوگرافی آندوسکوپیک معکوس (ERCP) : به منظور بررسی مجاری صفراوی
  • بیوپسی (نمونه برداری) از کبد : (برای تشخیص التهاب کبد و مجاری صفراوی، سیروز، سرطان و بیماری کبد چرب

پرسش و پاسخ

 آیا ممکن است خوردن بعضی غذاها یا میوه ها موجب زرد رنگ شدن پوست بدن شود؟

بله. در افراد سالمی که مقدار بیش از حد بعضی سبزیجات و میوه های حاوی ماده «کاروتن» را مصرف کنند، مقداری کاروتن در پوست تجمع پیدا میکند که به این وضعیت «کاروتنودرما» گفته می شود که به صورت زرد رنگ شدن پوست تظاهر می یابد ولی این زرد رنگ شدن با بیماری یرقان تفاوت دارد.

خوردن سبزیجات برگدار، کدو حلوایی و مرکبات (به خصوص نارنگی) به مقدار زیاد می تواند باعث بروز کاروتنودرما و زرد رنگ شدن پوست شود. البته در کاروتنودرما، برخلاف یرقان که زردی به طور یکنواخت در پوست تمام بدن دیده میشود، فقط کف دست و پا، پیشانی و چین میان بینی و لب زرد رنگ میشود و سفیدی چشم به رنگ زرد تغییر نمی یابد. کاروتنودرما بی‌خطر است و پس از مدتی با کاهش مصرف مواد مزبور خودبه خود برطرف خواهد شد.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها

مسعود رازنهان

مسعود رازنهان هستم سردبیر محتوای مجله سلامتی حدودا 6 سال تجربه کاربری و فنی در تولید محتوا دارم امیدوارم محتواهای بنده مورد استفاده شما عزیزان گردد. خوشحال میشوم از طریق ایمیل : raznahan@shamimsalamati.ir نظرات خودتان را برایم ارسال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

بستن