خرید آنلاین دارو از داروخانه آنلاین داروپین
سلامت

آهن خونتان را دریابید

آهن خونتان را دریابید

آهن خونتان را دریابید

کمبود آهن و کم خونی فقر آهن یکی از مشکلات تغذیه در تمام دنیا، هم در کشورهای توسعه یافته و صنعتی و هم در حال توسعه است. از نظر دانش تغذیه، شاید مهمترین کمبود تغذیه ای در تمام دنیا کمبود آهن باشد که مهم ترین دلیل آن:

عدم دسترسی یا کمبود آهن در رژیم غذایی یا دریافت کم آهن از غذاها (فراهم زیستی کم آهن) است.

به عبارت ساده تر، با آنکه خوراکی هایی که می خوریم حاوی مقادیر قابل توجهی آهن هستند ولی متاسفانه به دلیل اینکه هضم و جذب این عنصر در دستگاه گوارش بسیار مشکل و پیچیده است، ممکن است به اندازه کافی جذب بدن نشود. برای مثال با آنکه نان، غلات و تمام خوراکی های گیاهی جزء منابع خوب آهن به شمار می روند اما فراهم زیستی آهن و هضم و جذب آن بسیار مشکل است. به همین دلیل است که انواع گوشت و منابع غذایی حیوانی بهترین منبع تأمین کننده آهن به شمار می روند چراکه راحت تر جذب می شوند. اما چون عمدتا این خوراکی ها گران بوده و تهیه آن برای اغلب افراد میسر نیست، در نتیجه کمبود آن در دنیا شایع است.

خستگی و ضعف شایع ترین نشانه های کمبود آهن

خستگی و ضعف یکی از شایع ترین نشانه های کمبود آهن است. حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد حضرت مسیح، اولین بار سقراط علایم کمبود آهن را در بدن گزارش کرد. موارد زیر از علایم اولیه کم خونی هستند:

  • خستگی
  • ضعف
  • بی حالی
  • رنگ پریدگی چهره
  • صداهای غیرطبیعی قلب

تاثیرات کمبود آهن بر بدن

کم خونی و فقر آهن می تواند اثرات مخربی بر کارایی ذهنی و فکری، توان کار کردن و رفتار و پاسخهای ایمنی فرد داشته باشد.

معمولا قدرت توجه و تمرکز ذهنی کسانی که دچار کمبود آهن هستند، پایین است.

اگر به مرحله مزمن برسد، می تواند حتی روی IQ یا توانمندیهای شناختی طولانی مدت اثر بگذارد و عملکرد شناختی و یادگیری فرد را در تمام سنین تحت تاثیر قرار دهد.

از سوی دیگر، آهن نقش کلیدی در حفظ سیستم ایمنی سالم و دفاع آنتی اکسیدانی ایفا می کند. بنابراین:

  • کمبود آن، قسمتهای مختلف بدن را از نظر متابولیک تحت تاثیر قرار می دهد.
  • در نهایت کم خونی شدید فقرآهن می تواند منجر به مرگ شود.

علایم ناشی از کمبود آهن گسترده است و بر علمکرد جسمی و ذهنی تاثیر می گذارد.

کمبود آهن در کودکان نیز منجر به :

  • خستگی
  • ضعف و بی حالی
  • رنگ پریدگی چهره
  • افت عملکرد ذهنی و جسمی

می شود و متاسفانه در اغلب موارد این نشانه ها و خیلی مورد توجه والدین قرار نمی گیرد.

با توجه به اینکه تعیین میزان آهن سرم و نهایتا از تشخیص کم خونی و نوع آن با انجام آزمایشات متعدد میسر است، در بیشتر موارد والدین متوجه کم خونی کودک نمی شوند.

روش های تعیین میزان آهن بدن

روشهای ارزیابی و تعیین مقدار آهن در بدن بسیار متنوع است و بسته به اینکه قرار است وضعیت یک فرد یا گروهی از افراد جامعه، مشتمل بر جمعیت های بزرگ ارزیابی شود، روشهای مختلفی توصیه می شود.

به عنوان مثال:

برای ارزیابی شیوع کم خونی فقر آهن در جمعیت کودکان دبستانی شهر تهران، بهترین روش:

آزمایش هموگلوبین و ارزیابی ام سی وی یا قطر گلبول های قرمز است. اگر قطر گلبول های قرمز کاهش یابد، کم خونی ماکروسیتیک مطرح است.

چرا در جمعیتهای بزرگ، از آزمایشات ساده تر برای ارزیابی تعیین مقدار آهن در بدن استفاده میشود؟

  • به دلیل هزینه بالای آن

این توصیه سازمان جهانی بهداشت و انجمن های مبارزه با کم خونی فقرآهن است که به صورت بین المللی در دنیا فعالیت می کنند.

اما برای یک تشخیص و تعیین مقدار آهن در بدن یک فرد، مسلما چون زمان و وقت بیشتری می توان صرف کرد، دقیق ترین و معتبرترین روش، ارزیابی سطح فریتین سرم خون است که با دقت بالا می تواند کم خونی فقرآهن را تشخیص و شدت و ضعف آن را منعکس کند.

چه کسانی در معرض کمبود آهن هستند؟

کم خونی معمولا در سنین خاصی بروز می کند. مثل:

  • کودکان در حال رشد
  • سنین بلوغ
  • دخترهای نوجوانی که سیکل و ماهیانه در آنها شروع شده
  • دوران باروری
  • در زنان شیرده

این امر باعث بروز خستگی و بی حالی آنها میشود. این گروه از افراد، مهم ترین گروه های در معرض خطر کمبود هستند.

معمولا دختران در سنین بلوغ و باروری به دلیل از دست دادن خون طی عادت ماهیانه در معرض خطر کمبود آهن هستند. خوشبختانه کمبود آهن در نوزدانی که خوش شانس بوده و به طور انحصاری از شیر مادر تغذیه کرده اند، مطرح نیست اما بعد از شروع تغذیه تکمیلی اگر مادر دانش کافی تغذیه ای نداشته باشد یا به کودک خود موادغذایی با ارزش تغذیه ای بالا ندهد، کودک را در معرض خطر کمبود آهن قرار خواهد داد. بد نیست بدانید عنصر آهن میتواند از طریق تعریق از بدن دفع شود.

بنابراین حتی ورزشکاران و کسانی که ورزش های هوازی مثل فوتبال، والیبال، بسکتبال و کشتی را که نیازمند تحرک بسیار زیادی است انجام میدهند، به شدت در معرض کمبود آهن هستند.

چرا باید آهن مورد نیاز بدن از گوشت تامین شود؟!

آهن به دو نوع آهن «هم» و «غیرهم» در بدن وجود دارد.

هم

منابع حیوانی حاوی آهن هستند.

به راحتی توسط خون جذب می شود بنابراین بهترین منبع غذایی آهن و روی، گوشتها به خصوص گوشت قرمز است.

غیر هم

منابع گیاهی دارای اهن هستند.

اگر همه افراد روزانه یک تکه گوشت پخته شده در حد ۴۰ تا ۵۰ گرم را در برنامه غذایی خود لحاظ کنند بخش عمده ای از آهن مورد نیاز بدنشان تامین می شود. در سایر منابع غذایی حیوانی مثل تخم مرغ و شیر و لبنیات یا آهن وجود ندارد یا مقدار آن ناچیز است.

البته منابع غذایی گیاهی مثل مواد زیر هم حاوی آهن هستند:

  • نان
  • گندم
  • بادام
  • پسته
  • فندق
  • مغزدانه ها

ولی متاسفانه چون در منابع غذایی گیاهی همراه با آهن، مقداری فیبر و فیتات وجود دارد، این عناصر به آهن متصل شده و جذب آن را به شدت پایین می آورند. از این رو، منابع غذایی گیاهی گزینه خوبی برای تامین آهن موردنیاز بدن نیستند.

برای جذب بیشترآهن موجود در منابع گیاهی چه باید کرد؟

برای اینکه جذب آهن از طریق مصرف منابع گیاهی افزایش یابد، بهتر است آنها را همراه با خوراکی های احیاکننده مثل ویتامین C مصرف کرد. برای مثال اگر از همان دوران کودکی به فرزندان خود آموزش دهیم زمانی که برنج یا نان می خورند، مقداری آب لیموی تازه یا حتی آب غوره یا نارنج به خوراکی های گیاهی اضافه کنند تاحدود قابل توجهی جذب آهن بهتر می شود.

یادتان باشد تا حد امکان از آب لیموی تازه استفاد کنید. زیرا میزان ویتامین C آبلیموی نگهداری شده یا بسیار کم است یا تقریبا اصلا وجود ندارد. همچنین توصیه میشود، همراه با منابع غذای و گیاهی حاوی آهن از ترکیباتی که با آهن متصل میشوند: مثل فیتات، اگزالات یا ترکیبات پلی فنولی که در چای و قهوه وجود دارد، پرهیز شود چون همگی اینها می توانند جذب آهن را کاهش دهند.

مصرف خود سرانه مکمل آهن چه عوارضی دارد؟

تغذیه علم تعادل است. رعایت تنوع و تعادل در مصرف موادغذایی از اصول تغذیه صحیح در جهت پیشگیری از بیماری و رمز سلامتی است.
دریافت بیش از حد عنصر آهن نیز مانند هر ماده مغذی دیگری، می تواند خطرناک باشد و مثل سم در بدن عمل کند. تمام علایمی که در صورت کمبود آهن در بدن تظاهر پیدا می کند، حین مسمومیت با این عنصر نیز نمایان می شود. از علایم عمومی مسمومیت گرفته تا هموکروماتوزیس؛ رسوب آهن در زیر پوست، در قرنیه یا در عروق .

توجه داشته باشید رسوب آهن مازاد در عرون فوق العاده خطرناک بوده و می تواند منجر به گرفتگی عروق، سکته قلبی و مغزی شود.
بنابراین تشخیص نوع آهن مصرفی و دوز آن و مهم تر از همه، طول دوره درمان حتما باید توسط متخصص مربوطه تجویز شود. با توجه به نوع آزمایشی که انجام می شود و شدت و ضعف کم خونی فقر آهن، طول دوره درمانی در نظر گرفته میشود. در ضمن با توجه به اینکه دلایل متفاوتی می تواند منجر به کمبود آهن در بدن شود و از نظر پاتولوژی و فیزیولوژیک ممکن است دلایل پزشکی مطرح باشد، باید همزمان با برطرف کردن کمبود آهن، علت مشخص و در جهت رفع آن اقدام شود. همچنین نمی توان به فردی که به علت خونریزی شدید دچار کم خونی شده، صرفا مکمل آهن تجویز کرد. باید حتما علت خونریزی پیدا‌ شود و اقدام درمانی مناسب صورت بگیرد.

دکتر محمدرضا وفا، متخصص تغذیه و رژیم درمانی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران
منبع: فصلنامه تخصصی پزشکی و سلامت پیام حکیمان

برچسب ها

مسعود رازنهان

مسعود رازنهان هستم سردبیر محتوای مجله سلامتی حدودا 6 سال تجربه کاربری و فنی در تولید محتوا دارم امیدوارم محتواهای بنده مورد استفاده شما عزیزان گردد. خوشحال میشوم از طریق ایمیل : raznahan@shamimsalamati.ir نظرات خودتان را برایم ارسال کنید.

پاسخی بگذارید

بستن