آسم (Asthma)؛ عوامل ایجاد، تسکین فوری و راه های درمان آن

خرید آنلاین دارو از داروخانه آنلاین داروپین

آسم

آسم (Asthma)، واژه ای یونانی به معنی «نفس زدن» است و به اختلال مزمنی گفته میشود که دستگاه تنفسی را مبتلا می سازد و موجب می شود گاهی راه های هوایی دچار تنگی و التهاب و با مقدار زیادی مخاط پوشیده شوند. آسم موجب بروز حملات خس خس و تنگی نفس می شود. هنگامی که فرد مبتلا به آسم، ذرات محرک را استنشاق میکند دستگاه ایمنی بدنش بیش از حد فعال می شوند و هیستامین تولید می کنند و در نتیجه، راه های هوایی وی تنگ و متورم میشوند.

آسم در واقع هنگامی روی می دهد که مسیرهای اصلی عبور هوا از ریه ها، یعنی لوله های برونش ملتهب شوند. عضلات دیواره های برونش، منقبض می شوند و سلول های ریه ها، مخاط زیادی تولید می کنند و این مخاط، راه های هوایی را تنگ میکند و علایمی که از خس خس (wheezing) خفیف تا تنگی نفس شدید متغیرند ایجاد می شود.

عوامل مستعد کننده آسم عبارتند از:

  • سیگار کشیدن
  •  تمایل ژنتیکی
  •  عدم تحمل نسبت به بعضی غذاها
  •  رژیم غذایی حاوی مقادیر کم اسیدهای چرب.

عوامل برانگیزاننده آسم عبارتند از:

  •  عوامل محرک (مثل گرده گیاهان یا هوای آلوده)
  •  تماس با پرندگان و یا حیوانات دارای مو یا پشم
  •  استرس
  •  مصرف داروهای مسدود کننده بتا (مثل پروپرانولول) و بعضی داروهای دیگر
  •  تماس با هوای سرد
  •  ورزش
  •  عفونت های تنفسی.

اقدامات لازم برای تسکین فوری

استفاده از اسپری ( اینهالر) تسکین دهنده تجویز شده به وسیله پزشک، ترجیحا با استفاده از آسم یار (محفظه مخصوصی که روی اینهالر، به منظور پیشگیری از اتلاف داروی اسپری شده نصب می شود) در حین حمله آسم.

 حفظ خونسردی و آرامش و دراز نکشیدن ضروری است.

تنفس آهسته برای مدت ۵تا۱۰ دقیقه مفید است و در صورت برطرف‌شدن نشانه‌های بیماری می‌توان به فعالیت معمولی ادامه داد.

در صورت ادامه یافتن علایم شدید بیماری پس از مصرف چند دوز دارو، باید بیمار بلافاصله با آمبولانس به مرکز درمانی اعزام شود.
تا هنگام رسیدن آمبولانس هر چند دقیقه یک بار باید از اینهالر استفاده شود.

استنشاق دارو، راه مؤثری برای درمان آسم است زیرا از این طریق، مواد شیمیایی به سرعت به راه های هوایی می رسند و مقدار بسیار کمی از آنها وارد جریان خون می شود و در نتیجه، عوارض جانبی کمی بروز می کند.
چند دقیقه پس از رسیدن دارو به راه‌های هوایی، دیواره‌های راه‌های مزبور متسع می‌شود و بیمار می‌تواند راحت‌تر نفس بکشد.

درمان های مرسوم 

پس از تشخیص بیماری که به وسیله پزشک و براساس شرح حال کامل، معاینه و انجام آزمایش های عملکردی ریه (شامل اِسپیرومتری و پیک فلومتری) صورت می گیرد، درمان آغاز می شود.

اِسپرومتر

وسیله ای است که برای اندازه گیری میزان تنگ شدگی لوله های برونش و حجم هوای بازدمی، پس از یک دم عمیق، و نیز سرعت خارج شدن هوا از ریه به کار می رود و ابزاری تخصصی است که در بیمارستان با مراکز درمانی مورد استفاده قرار می گیرد و پیک فلومتر، وسیله ای است که در منزل برای کمک به اندازه گیری افزایش میزان انسداد ریه، قبل از ایجاد علایم مورد استفاده واقع می شود و چنان چه نتایج به دست آمده کمتر از حد طبیعی باشند، نشانه در راه بودن حمله آسم است.

 برای استفاده از پیک فلومتر، باید بیمار درصورت امکان بایستد و درجه دستگاه را روی صفر تنظیم کند و پس از کشیدن یک نفس عمیق، دستگاه را به شکل افقی در دهان قرار دهد و لب ها را محکم بر روی دستگاه بگذارد و یک بازدم عمیق و شدید انجام دهد و به درجه دستگاه نگاه کند.

 سپس باید بیمار دوبار دیگر این کار را تکرار کند و از میان سه عدد به دست آمده، بیشترین عدد را یادداشت نماید. در بیمار مبتلا به آسم، غالبا تغییرات قابل ملاحظه ای در حداکثر هوای بازدمی روی می دهد، در بخش اورژانس ممکن است برای تشخیص، از «کاپنوگرافیم» که مقدار دی اکسید کربن بازدم را اندازه گیری می کند، همراه با اکسیژن سنجی ضربانی (پالس اکسیمتری) که مقدار اکسیژن محلول در خون را نشان می دهد برای تعیین حمله آسم و نیز پاسخ به درمان استفاده شود.

یکی از الگوهای متداول در نمودار میزان حداکثر جریان هوای بازدمی، بافت صبحگاهی است که حداقل میزان جریان هوای بازدمی در هنگام صبح را در بیماران مبتلا به آسم نشان میدهد.

اینهالر(اسپری)

داروهای مورد استفاده در آسم، اکثرا به وسیله اینهالر(اسپری) مخصوص به کار می روند که برای آنکه مقدار بیشتری از داروی اسپری شده وارد دستگاه تنفس بیمار شود و نیز این کار آسان تر صورت بگیرد ابزاری به نام «آسم یار»، (spacer) به ویژه در افراد مسن و بچه های کوچک مفید واقع می شود. نبولایزر (ذره پاش) وسیله ای است که دارو را به شکل ذرات بسیار ریز بخار مانند از طریق ماسک به دستگاه تنفسی بیمار می رساند. نبولایزر در حملات حاد آسم که به درمان اینهالرپاسخ نمی دهند به کار می رود.

اینهالر سالبوتامول

برای تسکین علایم آسم، تجویز می شود. سالبوتامول از جمله داروهای متسع کننده کوتاه مدت برونش است و عضلات راه های هوایی را شل می کند تا هوا بتواند با سهولت بیشتری وارد دستگاه تنفسی و سپس از آن خارج شود. معمولا این نوع داروها طی ۵ تا ۱۰ دقیقه بعد از استنشاق اثر می کنند و اثرشان تنها چند ساعت باقی می ماند و این رو به آنها تسکین دهنده (reliever) گفته میشود. ممکن است پزشک این نوع متسع کننده برونش را برای زمان قبل از انجام ورزش یا فعالیت بدنی بیمار تجویز نماید.

اینهالر بکلومتازون

داروهای دیگری که معمولا کورتون های استنشاقی هستند و یکی از آنها، اینهالر بکلومتازون است، نقش پیشگیرانه دارند و از این رو، پیشگیری کننده (preventer) نامیده می شوند و می توان از آنها به طور روزانه برای کاهش التهاب لایه های مفروش کننده راه های تنفسی استفاده کرد و احتمال تنگ شدن این راه ها را در پاسخ به عوامل برانگیزاننده کاهش داد.

داروهای ضد لکوترین

این داروها در حملات مقاوم آسم به وسیله پزشک تجویز می شوند. این داروها شدت پاسخ آلرژیک را کاهش می دهند و از تنگ شدن راه های هوایی جلوگیری میکنند. داروهای مزبور لکوترین ها را که موادی هستند که در طول حمله آسم از ریه ها آزاد می شوند و لایه مفروش کننده راه های هوایی را ملتهب میکنند و در نتیجه، موجب خس خس تنگی نفس و ایجاد خلط می شوند کاهش می دهند یا جلوی اثر آنها را میگیرند.

از جمله این داروها می توان از مونته لوکاست (Singulair) و زفیر لوکاست (Accolate) نام برد. معمولا این داروها همراه با داروهای دیگر، مثل کورتون استنشاقی به منظور کمک به پیشگیری از حمله آسم نیز به کار می روند.

 استفاده روزانه از کرومولین (Intal) یا ندوکرومیل (Tilade) استنشاقی به پیشگیری از حملات خفیف تا متوسط آسم و نیز پیشگیری از آسم برانگیخته شده در اثر ورزش کمک می کند.

 دوره هایی از درمان با کورتون خوراکی ممکن است برای کنترل آسم بسیار شدید تجویز شود.

احتیاط

داروهای مورد استفاده در آسم ممکن است باعث بروز عوارض جانبی شوند.
دراین باره با پزشک مشورت نمایید.
افراد مبتلا به آسم باید از مصرف داروهای مسدودکننده بتا (مثل پروپرانولول)، آسپیرین و داروهای ضد التهاب غیرکورتون (مانند ایبوپروفن) خودداری کنند.

درمان تغذیه ای

  • حذف غذاهای آلرژی زا (به ویژه درکودکان) می تواند موجب درمان آسم های ناشی از حساسیت دارویی شود.
  • مصرف روغن ماهی ممکن است به بهبود آسم کمک کند زیرا آسم در ارتباط با عدم تعادل اسیدهای چرب رژیم غذایی ایجاد می شود. بیش از حد بودن مقدار اسیدهای چرب امگا۶ (موجود در روغن های نباتی) و کمبود نسبی اسیدهای چرب امگا-۳(موجود در ماهی های چرب و بعضی از دانه ها و آجیل ها ) می تواند موجب التهاب راه های هوایی و تشدید حمله آسم شود.

نخوردن مارگارین و روغن‌نباتی و خوردن هفته‌ای حداقل دو تکه ماهی‌چرب (مانند سالمون یا ماکرل) به بهبود آسم کمک می‌کند.
کودکان باید روزانه ۳۰۰ میلی گرم روغن ماهی بخورند.

  • رژیم غذایی کم نمک (۵ تا ۶ گرم در روز) ممکن است به کاهش نشانه های آسم کمک کند زیرا به نظر می رسد نمک طعام، پاسخ راه های هوایی به هیستامین را افزایش می دهد و موجب افزایش انقباض این راه ها می شود.
  • مصرف مواد سرشار از آنتی اکسیدان ها می تواند به بهبود آسم کمک کند. این مواد به مقدار زیاد در میوه ها و سبزیجات یافت می شوند. بزرگسالان می توانند مصرف روزانه ۵۰۰ میلی گرم تا ۱ گرم ویتامینc و ۱۰۰ میکروگرم سلنیوم (که هر دو، آنتی اکسیدان های پر قدرتی هستند) را تجربه نمایند. این مقدار در کودکان با وزن ۴۰ کیلوگرم به نصف کاهش می یابد.
  • مصرف منیزیم می تواند در بهبود آسم موثر واقع شود. منیزیم در آجیل، دانه ها و غلات کامل یافت می‌شود.
  • تغذیه با شیر مادر به کاهش خطر آسم کودکان کمک میکند.

احتیاط

پیش از مصرف مکمل ها روغن ماهی همراه با داروی وارفارین، با پزشک مشورت نمایید.

هومیوپاتی

از هومیوپاتی، با روش های مختلف در درمان آسم استفاده شده است.

گیاه درمانی غربی

گیاه‌درمانی می‌تواند چنان‌چه تحت نظر متخصص این رشته انجام شود به طور چشمگیری به بیماران مبتلا به آسم کمک کند.
از متداول ترین داروهای گیاهی مورد استفاده در آسم می توان لوبلیا، افدرا و الکامپان را نام برد.
از آثار ضد آلرژی گیاه گزنه و برگ گینکوبیلوبا نیز در آسم استفاده می شود.

احتیاط

به خود درمانی با داروهای گیاهی در بیماری آسم نپردازید؛ بسیاری از این داروها پر قدرت هستند و مصرف ناصحیح آنها خطرناک است.
بدون تجویز متخصص از مصرف همزمان داروهای متداول آسم و داروهایی گیاهی آن خودداری نمایید.

بهداشت محیط

عوامل محیطی می توانند موجب برانگیخته شدن حملات آسم شوند. راه های هوایی کوچک ریه نسبت به آلرژن ها، سموم و مواد محرک حساسند و باید تا حدامکان از تماس با آنها دوری کرد.

  • تماس با حیوانات خانگی
  • مایت‌ها (هیره‌ها)ی موجود در رختخواب، فرش، روکش مبل و وسایل منزل، ارگانیسمهایی میکروسکوپی
  • گونه‌های متعددی از کپک‌ها در اطراف لوله‌هایی که نشت می‌کنند و در حمام‌هایی که تهویه مناسبی ندارند زندگی می‌کنند.
  • سوسک حمام از عوامل مهم برانگیزاننده آسم است و از بین بردن آن، بدون استفاده از حشره کش های زیان آور، گام مهمی در زمینه مبارزه با این بیماری محسوب میشود.
  • هوای سرد و خشک زمستان می تواند تقریبا در تمام انواع آسم موجب انقباض راههای هوایی شود. استفاده از ماسک یا شال گردن موجب گرم و مرطوب شدن هوای ورودی به بینی و دستگاه تنفسی و پیشگیری از آسم می شود.
  • بوهای قوی موجب برانگیخته شدن خس خس یا تنگی نفس در بسیاری از افراد مبتلا به آسم می شود. از جمله این بوها می توان بوی محلول های قوی عطرها و دود لوله اگزوز را نام برد.

طب سوزنی 

طب بالینی از مؤثربودن طب‌سوزنی در آسم حمایت میکند ولی کارآزمایی‌های بالینی قابل اعتماد زیادی در این باره وجود ندارد.

ورزش 

ورزش موجب تعادل تنفس و افزایش حرکت هوا در ریه ها و در نتیجه، بهبود اکسیژن رسانی می شود.

باز آموزی تنفس

تمرین جمع کردن لب‌ها: این روش مکانیک و کارایی تنفس را بهبود می بخشد، انجام دم آهسته، از راه بینی و سپس جمع کردن لب ها (مانند حالت سوت زدن یا باد کردن بادکنک) و انجام بازدم آهسته و از راه دهان به نحوی که ۴ تا ۶ ثانیه طول بکشد.
چنان چه برای مدت چند دقیقه در هر روز تمرین شود عملکرد تنفس را بهبود می بخشد.

یوگا

به ویژه چنان چه همراه با تمرین های تنفسی و مراقبه (مدیتیشن) انجام شود به درمان آسم کمک میکند.

درمان های روان تنی

استرس، با مکانیسم هایی که به طوردقیق شناخته نشده است نیاز به اکسیژن را در تمام بدن و به ویژه مغز افزایش می دهد.
چنان‌چه گنجایش ریه دراثر آسم کاهش یافته باشد، این افزایش نیاز به اکسیژن تأمین نمی‌شود و درنتیجه، استرس تشدید می‌یابد.

تحقیقات همچنین ارتباط میان ناراحتی های عاطفی و کاهش ظرفیت پذیرش داروها به وسیله بیمار را نشان داده اند.
مصرف ناصحیح داروهای آسم از مشکلات شایع است و می تواند نشانه های این بیماری را افزایش دهد.
در یک کارآزمایی‌جدید نشان داده شده که چهارهفته درمان استرس در افراد مبتلا به آسم بسیار مؤثر واقع شده است.

آموزش اتوژنیک و مراقبه: آموزش اتوژنیک برنامه‌ای است که در آن،۶ تمرین ذهنی برای آرام سازی ارادی فراگرفته می شود.
این برنامه می‌تواند برای بهبود آسم مفید واقع شود. به جای این کار می توان از مراقبه (مدیتشین) استفاده نمود.

پرسش و پاسخ

  • آیا ممکن است لنزهای تماسی موجب برانگیخته شدن آسم شوند؟

 بله. هنگامی که مقدار گرده موجود در هوا زیاد است، ذرات گرده می توانند در زیر این لنزهای چشمی به دام بیفتند و موجب برانگیخته شدن آلرژی و آسم شوند.
در این صورت باید به جای لنز تماسی ازعینک استفاده نمود.

  • آیا تغییرات هورمونی بدن می توانند موجب بروز آسم شوند؟

بله. تغییرات هورمونی در دختران نوجوان و زنان بزرگسال در هنگام سیکل قاعدگی و نیز تغییرات هورمونی دوران بارداری می توانند موجب بروز یا تشدید علایم آسم شوند.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

بستن