التهاب روده ،نگاهی جامع بر شایع‌ترین بیماری‌های التهابی روده و درمان آنها

التهاب روده

نگاهی جامع بر شایع‌ترین بیماری‌های التهابی روده و درمان آنها

التهاب روده

التهاب روده

وقتی روده ملتهب می شود

دستگاه گوارش یکی از ارگان های حیاتی بدن است که در معرض انواع عوامل بیماری زای و عوامل محیطی قرار دارد. این ارگان نه تنها در زمان مواجهه با عوامل بیماری زای گوارشی دچار اختلال در عملکرد می‌شود، بلکه هنگام بروز بیماری‌های غیر گوارشی نیز تحت تاثیر قرار می گیرد چرا که اغلب داروهای تجویز شده برای انواع بیماری ها در فرایند جذب و تاثیرگذاری خود از دستگاه گوارش عبور می‌کنند. با توجه به این میزان آسیب پذیری، حفظ سلامت دستگاه گوارش نیازمند آشنایی با علائم بیماریهای گوارشی، مراقبت دقیق و غربالگری های منظم و دوره ای است.

یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی در سال‌های اخیر، بیماری‌های التهاب روده بوده که انواع و علائم مختلفی دارند.

این بیماری‌ها در عین حال که درمان پذیر و قابل کنترل هستند، در صورت توجه نکردن به درمان می توانند جان افراد را به خطر می‌اندازند. بنابراین آشنایی با علائم آن ها و غربالگری های لازم برای تشخیص این بیماری ها اهمیت ویژه ای دارد. این مقاله به شما کمک می کند با علائم، عوارض و درمان های التهاب روده ساده، زخمی و بیماری کرون و همچنین ترش کردن یا ریفلاکس معده به عنوان یک بیماری التهابی ساده آشنا شوید.

ترش کردن یا ریفلاکس یکی از مشکلات شایع گوارشی است که به دلیل افزایش ترشح اسید معده و بالا رفتن آن به سمت مری ایجاد می‌شود. در این وضعیت فرد در پشت جناغ سینه احساس سوزش و ناراحتی پیدا می‌کند. یکی از دلایل شایع ریفلاکس، میکروبی به نام (هلیکوباکتر پیلوری ) است. در حال حاضر حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از افراد ایرانی آلوده به این میکروب هستند.

هلیکوباکتر پیلوری

هلیکوباکتر پیلوری بیشتر در بدن افرادی دیده می‌شود که از نظر اقتصادی در سطح پایین تری قرار دارند و بهداشت را به خوبی رعایت نمی کنند. همچنین افرادی که به صورت گروهی برای مثال در سربازخانه ها یا خانه سالمندان زندگی می‌کنند بیشتر در معرض خطر ابتلا به این نوع میکروب قرار می گیرند زیرا خیلی اوقات از وسایل مشترک استفاده می‌کنند و بهداشت را به اندازه کافی رعایت نمی‌کنند. اگرچه این میکروب در معده بیشتر افراد وجود دارد، ممکن است هیچ گونه عارضه ایجاد نکند. با این حال امروزه ثابت شده عامل اصلی زخم های معده و اثنی عشر، میکروب هلیکوباکترپیلوری است. در واقع هلیکوباکتر پیلوری در ۸۰ تا ۹۰ درصد از موارد زخمهای اثنی عشر و گاستریت یا ورم معده نقش دارد. بنابراین حتما باید تحت درمان قرار بگیرد. در غیر این صورت ممکن است منجر به عوارض جدی تر مثل سرطان معده ‌شود.

رهایی از هلیکوباکتر پیلوری ۳تا۶ ماه زمان می‌برد

برای درمان هلیکوباکتر پیلوری، ۱۵ روز مصرف آنتی بیوتیک لازم است. البته تماس مجدد با میکروب پس از درمان می‌تواند منجر به آلودگی مجدد شود. برای مثال اگر همسر فرد به این میکروب مبتلا باشد، می‌تواند آن را مجدد به او انتقال دهد. همچنین باید توجه داشت آزمایش خون بلافاصله پس از دوره درمان ۱۵ روزه از لحاظ میکروب هلیکوباکترپیلوری منفی نمی شود و ۳ تا ۶ ماه زمان می‌برد تا آزمایش از لحاظ وجود این میکروب منفی شود. خیلی اوقات بیماران بر انجام آزمایش خون پی در پی پس از درمان اصرار می ورزند و با مشاهده جواب مثبت آزمایش نزد پزشک دیگری می روند و درمان را مجدد و بیهوده تکرار می‌کنند، در حالی که باید برای ۳ تا ۶ ماه صبر کنند و بعد آزمایش بدهند.

کولیتی که بر اثر تحریک پذیری و اضطراب ایجاد می‌شود

کولیت یا التهاب روده یکی از مشکلات گوارشی شایع است که انواع مختلفی دارد. از علائم این بیماری می تواند به نفخ شکم، اسهال، یبوست، درد شکم، تب، زخم دهان، حالت تهوع، خونریزی دستگاه گوارش و… اشاره کرد. این علائم می‌توانند به صورت جداگانه یا همراه با یکدیگر دیده شوند. برای مثال فرد ممکن است ۳ روز از هفته دچار اسهال باشد و روزهای دیگر یبوست را تجربه کند.

شایع ‌ترین انواع کولیت:

  1. کولیت های زخمی ( کولیت اولسروز و کرون )
  2. IBS ( نشانگان روده تحریک پذیر)

در نشانگان روده تحریک پذیر بود، زخمی که در ناحیه روده وجود ندارد اما بیمار دچار علائم کولیت است. برای مثال فرد به محض قرار گرفتن در شرایط استرس زا دچار اسهال میشود و باید اجابت مزاج داشته باشد یا بلافاصله بعد از خوردن غذا باید به دستشویی برود. این نشانگان در جوانان به خصوص خانم‌ها و دختران جوان و افراد پر استرس بیشتر دیده می‌شود و ریشه آن درگیری اعصاب و عضلات روده است. آندوسکوپی این بیماران، مخاط روده را سالم نشان می‌دهد و نمونه برداری از روده برای این افراد کاربردی ندارد.

علائمی مثل تب، عفونت، افزایش گلبولهای سفید و کاهش وزن نیز در این بیماران دیده نمی‌شود. پزشک باید این بیماران را معاینه دقیق کند و در مورد شرح حال آنها بپرسد. بیمارانی نباید از ابراز علائم خود مثل یبوست،اسهال و… خجالت بکشند و آنها را از یک پزشک مخفی نگه دارند. در غیر این صورت ممکن است تشخیص بیماری به خوبی انجام نگیرد.

کولیت های زخمی روده و دوره درمانی طولانی مدت

کولیت اولسروز و کرون دو بیماری شایع و خطرناک گوارشی از نوع کولیت زخمی هستند. کولیت اولسروز بیشتر قسمت‌های تحتانی روده ( بین کولون سیگموئید ورکتوم ) را درگیر میکند اما کرون می تواند هر ناحیه از دستگاه گوارش از دهان تا مقعد را تحت تاثیر قرار دهد. کرون می‌تواند هر ۳ لایه مخاطی دستگاه گوارش، یعنی مخاط، زیر مخاط و عضله را درگیر کند. اما کولیت اولسروز فقط مخاط را درگیر میکند. بنابراین در بیماری کرون فرد می تواند دچار آبسه، زخم های عمیق و فیستول شود. برای مثال فرد مبتلا به کرون ممکن است با علامت ترشح از باسن به پزشک مراجعه کند و بعد با بررسی و معاینه مشخص شود یک مجرا بین روده و عضلات باسنش به وجود آمده و چرک از آن بیرون می‌آید زیرا هر ۳ لایه مخاطی درکرون درگیر می‌شود.

درمان کرون و کولیت اولسروز تا حدی دشوار و زمان بر است. بنابراین افراد مبتلا باید برای درمان صبر و حوصله داشته باشند و مدام پزشک معالج خود را تغییر ندهند. داروهای تجویز شده را به موقع استفاده و با بیماری خود مدارا کنند تا از درمان جواب بگیرند.

احتمال عود کولیت زخمی پس از درمان

التهاب روده اولسروز و کرون هر دو بعد از درمان وارد دوره آرامش یا خاموشی ‌ می شوند. این دو بیماری ممکن است ماه ها بعد از درمان در صورت قطع کامل داروها، مجددا با قرار گرفتن در شرایط مستعد و استرس زا دچار عود شوند. بنابراین بیماران حتما باید بعد از درمان نیز تحت نظارت پزشک باقی بمانند و ویزیت های دوره ای را انجام دهند. این افراد هیچ گاه نباید داروهای خود را به طور کامل قطع کنند، بلکه فقط می‌توانند دوز مصرفی آنها را تحت نظر پزشک کاهش دهند، لازم به ذکر است فست فودها،شکلات، ادویه جات، فلفل، سیر، ترشی، مشروبات الکلی، مواد مخدر، داروهای مسکن، پرخوری و… همگی از مواردی هستند که می‌توانند باعث آزردگی دستگاه گوارش و تشدید علائم انواع کولیت و کرون شوند. بنابراین برای پیشگیری ازعود این بیماری ها باید حد الامکان از این مواد دوری کرد.

کولیتی که براثر مصرف خود سرانه آنتی بیوتیک ایجاد می‌شود

دستگاه گوارش در معرض همه خطرها و بیماری ها قرار دارد. حتی در بیماری های غیر گوارشی ، سلامت دستگاه گوارش به دلیل مصرف داروهای مختلف مثل انواع مسکن ها، آنتی بیوتیک ها و … تحت تأثیر قرار می‌گیرد. کولیت «پسودومامبرانو» یکی دیگر از انواع التهاب روده است که بر اثر مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک یا زیاده روی در مصرف این دارو با تجویز یا بدون تجویز پزشک ایجاد می‌شود. در واقع بیمار، خود عامل به وجود آمدن این نوع کولیت است. در این بیماری فرد دچار اسهال می‌شود که این اسهال می تواند همراه با دفع خون باشد. اندوسکوپی در این موارد نشان دهنده مخاط کاذب سفید رنگ در بعضی مخاط روده است.

این عارضه باعث التهاب، خونریزی، درد شکم، تب و لرز و افزایش گلبول های سفید خون می شود. بنابراین افراد مبتلا به این کولیت حتما باید تحت درمان و نظارت پزشک قرار بگیرد. در غیر این صورت ممکن است بر اثر اسهال زیاد، دچار افزایش دفع پروتئین، هیپوآلبومینی و ورم یا اِدم دست و پا شوند و عوارض جدی پیدا کنند.

کولیتی که در ۲۴ ساعت سایز شکم را ۴ برابر می‌کند

التهاب روده «فولمینانت» نوع دیگری از التهاب روده است که میتواند بسیار خطرناک باشد. در این بیماری، شکم فرد در عرض ۲۴ تا ۴۸ ساعت ۳ تا ۴ برابر افزایش سایز پیدا می‌کند و قطر روده بزرگ (کولون) حدود ۶ تا ۸ سانتی‌متر می‌رسد. در واقع کلون در این بیماری از هوا پر می‌شود و فرد را در معرض خطر مرگ قرار می‌دهد. این بیماران حتما باید در بیمارستان بستری شوند و تحت درمان قرار بگیرند. بنابراین با مشاهده علائمی مانند افزایش ناگهانی اندازه شکم توصیه می‌شود از خانه درمانی با مصرف دارو یا روغن بادام و کرچک و داروهای گیاهی بپرهیزد و حتما به پزشک مراجعه کنید.

کولیتی که به دنبال آلرژی (حساسیت) ایجاد می‌شود

یکی دیگر از انواع التهاب روده، کولیت آلرژیک (حساسیت‌زا) است. همانطور که فرد ممکن است بر اثر حساسیت پوست دچار کهیر و خارش شود، التهاب روده حساسیت‌زا نیز می‌تواند باعث ایجاد علائم حساسیت‌زا داخل روده ها شود. این بیماران به طور مکرر دچار علائمی مثل اسهال، یبوست و درد شکم می‌شوند. بیوپسی یا نمونه برداری از روده این افراد، سلول‌های «ائوزینوفیلیک» را در سرتاسر روده نشان می‌دهد. بنابراین باید توجه داشت حساسیت به ماده ای خاص می‌تواند علاوه بر پوست، مخاط سایر نقاط بدن مثل ریه و دستگاه گوارش را نیز درگیر کند و باعث علائم تنفسی مثل سرفه یا علائم گوارشی مثل اسهال و استفراغ شود.

پیشگیری از تبدیل التهاب روده به سرطان با ویزیت های دوره ای و کولونوسکوپی

نتایج تحقیقات و آمارها نشان داده‌اند احتمال بروز سرطان در افراد با سابقه کولیت یا التهاب روده اولسروز و کرون بیشتر از افراد عادی است. در نتیجه افراد باید به طور دوره‌ای تحت بررسی و آزمایش قرار بگیرند. از جمله این آزمایش ها می توان آزمایش خون برای تعیین مارکرهای تومور، آزمایش مدفوع و کولونوسکوپی اشاره کرد. افراد با سابقه کولیت اولسروز و بیماری کرون باید حتما هر ۴ سال یکبار کولونوسکوپی انجام دهند تا از تبدیل ضایعه به بیماری‌های بدخیم پیشگیری شود. علاوه بر این آزمایش ها، پزشک باید در ویزیت های دوره ای، شرح حال بیمار را به طور کامل از او دریافت کند.

برای مثال اگر مشخص شود بیمار در عرض ۶ ماه اخیر ۱۰ درصد کاهش وزن پیدا کرده یا دچار کم خونی و دفع خون از مدفوع، ضعف و بیحالی عمومی، سرگیجه، حالت تهوع، استفراغ و… شده، باید حتما از لحاظ این موارد بررسی شود. هر چقدر رابطه بین پزشک و بیمار نزدیکتر و صمیمانه تر باشد، موفقیت در تشخیص و درمان بیشتر شده و نیاز به تست های پاراکلینیک و صرف هزینه برای آنها کمتر می‌شود.

دفع خون همراه با مدفوع را جدی بگیرید

وجود خون در مدفوع را نباید همیشه به بیماری‌های ساده‌ تری مثل بواسیر ارتباط داد. دفع خون از مدفوع می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد که از جمله آنها می تواند به بواسیر، پولیپ روده، کولیت های زخمی، کرون و سرطان اشاره کرد. خون در مدفوع در بسیاری از موارد به دلیل پولیپ روده دیده می شود باید توجه داشت پولیپ با کولیت تفاوت دارد. پولیپ در واقع ضایعه ای زگیل مانند داخل روده است که باعث خونریزی میشود. به طور کلی، خون در مدفوع اولین علامت بیماری های روده بزرگ است. متاسفانه اغلب افراد توجه کافی نسبت مدفوع خود ندارد و خیلی اوقات بدون نگاه کردن به آن، سیفون را می کشند و از سرویس بهداشتی بیرون می آیند. با این حال ممکن است فرد با شستشو مقعد، آلوده به خون شود و بیمار از این طریق متوجه خونریزی همراه با مدفوع شود.

باید توجه داشت و رنگ خون موجود در مدفوع با رنگ خون حاصل از بواسیر تفاوت دارد و تیره تر است . خونریزی از مقعد گاهی اوقات غلیظ و لخته ای است و گاهی قطره یا چکه ای همراه با سوزش مقعد دیده می‌شود. بنابراین هر خونریزی را نباید به پای بواسیر گذاشت و از مراجعه به پزشک امتناع کرد. خونریزی همراه با مدفوع در هر رنگ و غلظتی که باشد حتما باید بررسی شود.

کولیت و کرون می توانند باعث زردی شوند

یکی از عوارض کولیت اولسروز بیماری کرون، تورم مجاری کوچک صفراوی داخل کبد است. این عارضه می تواند باعث زردی شود. در این شرایط، فرد مبتلا به کولیت دچار درد و تورم در ناحیه کبد و کیسه صفرا می‌شود و علائمی مثل زردی پوست و چشم، سوزش و آبریزش چشم پیدا می‌کند. اگر فرد از این عارضه کولیت بی خبر باشد، احتمالا به چشم پزشک و متخصص پوست مراجعه می‌کند، متخصص پوست یا چشم پزشک نیز بدون اطلاع از ابتلای فرد به کولیت ممکن است برای او دارویی تجویز کند که با کولیت ارتباطی نداشته باشند و حتی باعث تداخل در داروهای مربوط به آن شوند. بنابراین فردی که به کولیت مبتلاست باید در صورت بروز هرگونه علامت یا بیماری دیگر، پزشک معالج را از ابتلا به کولیت باخبر کند تا با تجویز داروهای دیگر دچار عوارض نشود.

خودرمانی و خانه درمانی ممنوع !

افراد مبتلا به کولیت و کرون در صورت توجه نکردن به درمان و مصرف به موقع داروها در معرض خطر عوارض جبران ‌ناپذیری مثل سوراخ شدن روده قرار می گیرند. این عوارض برای درمان نیاز به جراحی دارند و می توانند فرد را در معرض خطر مرگ قرار دهند. بنابراین حتما باید درمان کولیت و کرون را پیگیری کرد. بعضی افراد نیز نسبت به پوکی استخوان به دنبال مصرف دارو ابراز نگرانی می‌کنند، در حالی که باید یادآوری کرد پوکی استخوان با مصرف کلسیم و مکمل های لازم قابل پیشگیری و درمان است اما عوارض کولیت و کرون جان فرد را تهدید می‌کنند و جبران ناپذیر هستند. در نتیجه مصرف دارو بر عوارض احتمالی آن برتری دارد.

متاسفانه خیلی از بیماران در اواسط دوره درمان به دلیل مطالعه مطالب نادرست از اینترنت یا دریافت اطلاعات غلط از اطرافیان، مصرف داروهای خود را قطع میکنند و بدون مشورت با پزشک به مصرف داروهای گیاهی می پردازند و جان خود را در معرض خطر قرار می‌دهند.

کولیت اولسروز و کرون دو بیماری بسیار جدی هستند و بیشترین آمار مرگ و میر بر اثر آنها به بی دقتی در درمان مربوط می‌شود. این موضوع در مورد بیماری های دیگر مثل سرطان نیز صدق می‌کند. شیوع سرطان در ایران نسبت به کشورهای اروپایی کمتر است اما مرگ و میر بر اثر سرطان در ایران بیشتر دیده می‌شود زیرا بسیاری از افراد اواسط دوره درمان، گمراه میشوند و درمان خود را به درستی پیگیری نمی‌کنند. لازم به ذکر است داروهای گیاهی و روشهای درمانی خانگی بیشتر برای افرادی مناسب هستند که بیماری روان تنی یا سایکوسوماتیک دارند. این افراد از نظر جسمی مشکلی ندارند و علائم بیماری آنها بیشتر سلامت روان ارتباط دارد.

دکتر ایرج خسرونیا
رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران
منبع: هفته نامه سلامت

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

بستن