برونشیت (التهاب برونش) مزمن و آمفیزم (emphysema) چیست؟

خرید آنلاین دارو از داروخانه آنلاین داروپین

برونشیت و آمفیزم

برونشیت (التهاب برونش) مزمن و آمفیزم (emphysema) به معنی اتساع آلوئول های ریوی در قسمت پایانی برونشیول ها انتهایی و تخریب دیواره آنها، بخشی از بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) را تشکیل میدهند که موجب محدودیت جریان هوای ریه می شود و معمولا این محدودیت به طور کامل قابل بازگشت نیست.

برونشیت مزمن

نوعی اختلال ریوی است که با سرفه مزمن توام با خلط مشخص می شود و آمفیزم، وضعیتی آناتومیک است که تخریب و بزرگ شدگی آلوئول های ریه را به همراه دارد.

بیماری انسدادی مزمن ریه، چهارمین عامل مرگ در دنیا است و بیش از ۱۶ میلیون نفر در ایالات متحده مبتلا به آن هستند و به نظر می رسد تا سال ۲۰۲۰ به سومین عامل مرگ در سراسر جهان تبدیل شود.

عوامل خطر بروز برونشیت مزمن و آسم عبارتند از:

  • استعمال دخانیات
  •  محرک های خارجی (شامل متاکولین و هیستامین که موجب افزایش واکنش راه های هوایی می شوند)
  •  عفونت های تنفسی
  • محرک‌های شغلی (تماس با گرد و غبارهای محیط کار مانند معدن زغال سنگ و معدن طلا و ذرات غبار پنبه)
  • آلودگی هوا
  • استنشاق دود سیگار افراد سیگاری به وسیله اشخاص غیر سیگاری.

سه نشانه شایع بیماری انسدادی مزمن ریه عبارتند از:

  • سرفه
  • خلط
  • تنگی نفس کوششی (ایجاد تنگی نفس در هنگام فعالیت).

بسیاری از بیماران قبل از مراجعه به پزشک به مدت چند ماه یا چند سال دچار این علایم هستند.

اثر استعمال دخانیات بر عملکرد ریه، به میزان تماس با دود، مدت زمان استعمال دخانیات و عملکرد ریوی پایه در فرد معتاد به استعمال دخانیات بستگی دارد.
اکثر موارد بیماری مزمن انسدادی ریه به سیگار کشیدن نسبت داده می شود.
برونشیت مزمن با التهاب و ضخیم شدگی پوشش داخلی نایژه ها همراه است.
موجب تنگ شدگی مجاری هوا و در نتیجه، حملات سرفه و تنگی نفس می شود.

برونشیت مزمن به وجود سرفه و خلط (حداقل به مقدار ۲ قاشق سوپ خوری) در اکثر روزها، به مدت حداقل سه ماه متوالی و حداقل در دو سال متوالی، در غیاب سایر بیماری های ریوی (مانند برونشکتازی) گفته میشود.

آمفیزم

به صورت بزرگی مجاری تنفسی انتهایی، همراه با تخریب آلوئول، بدون وجود فیبروز تعریف می شود. التهاب ناشی از آمفیزم به دیواره آلوئول ها (حبابچه های ریوی) صدمه می زند و در نتیجه، خاصیت ارتجاعی آنها را از بین می برد و موجب پارگی آنها میشود. پاره شدن چند آلوئول مجاور، یک فضای بزرگ ایجاد میکند. این فضاهای بزرگ به تدریج با هم یکی میشوند و یک حفره بزرگ تر به وجود می آورند.

فشار داخل مجاری کوچک هوا (یعنی نایژک ها) که به آلوئول ها متصل اند کاهش می یابد و در نتیجه، مجاری هوایی مزبور بر روی هم می خوابند و موجب انسداد جریان خروج هوا از ریه  می شوند و هوا در ریه ها به دام می افتد و نمی تواند با عمل بازدم خارج شود و فرد دچار تنگی نفس می شود. تلاش برای بیرون راندن هوا از ریه ها در طول بازدم موجب خستگی و ناتوانی بیمار می شود و انتقال اکسیژن و دی اکسید کربن با اختلال مواجه خواهد شد.

معمولا آمفیزم تا وقتی کاملا پیشرفت نکرده علایمی ایجاد نمی‌کند و وقتی کاملا پیشرفت کرد موجب تنگی نفس کوششی می‌شود.

امروزه میزان ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه در مردان و زنان تقریبا مساوی است.

توجه

احتمال بروز بیماری انسدادی مزمن ریه در افراد سیگاری یک در چهار یا یک در شش است.

درمان های مرسوم

پس از تشخیص بیماری به وسیله پزشک با انجام رادیوگرافی قفسه سینه CT اسکن ریه، اسپیرومتری ( آزمایش عملکرد ریه، یعنی اندازه گیری مقدار هوایی که بیمار می تواند با عمل دم وارد ریه ها کند و سرعتی که هوا را از ریه ها خارج می نماید)، و آنالیز گازهای خون سرخرگی، اکسیژن سنجی ضربانی (پالس اکسیمتری یا تعیین مقدار اکسیژن خون با استفاده از وسیله کوچکی که به سر انگشت متصل می شود، و آزمایش خلط، درمان آغاز می شود.

توجه

بیماری انسدادی مزمن ریه بسیار خطرناک و جدی است و می تواند منجر به مرگ بیمار شود.

تنها قطع استعمال دخانیات، اکسیژن درمانی در بیماران مبتلا به کمبود اکسیژن خون (هیپوکسمی) مزمن و جراحی به منظور کاهش حجم ریه در بیماران انتخابی مبتلا به آمفیزم بر وضعیت افراد مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه تأثیر مثبت دارد. امروزه تصور می شود استفاده از کورتون استنشاقی ممکن است احتمال مرگ (ولی نه اختلال عملکرد ریه) این بیماران را کاهش دهد اگرچه هنوز این موضوع به طور قطعی به اثبات نرسیده است.

به طور معمول از داروهای گشاد کننده برونش برای درمان علامتی بیماری مزمن انسدادی ریه استفاده میشود انواع استنشاقی این داروها به دلیل داشتن عوارض کمتر ترجیح دارد.

داروهای آنتی کلینرژیک (مانند ایپراتوپیوم بروماید) نشانه های بیماری را کاهش می دهند ولی تأثیری بر عملکرد ریه ندارند.

داروهای آگونیست بتا، از جمله سالمترول استنشاقی (که اثر دراز مدت دارد) موجب کاهش علایم بیماری میشوند.

مصرف کورتون خوراکی به طور مزمن به دلیل عوارض زیاد توصیه نمی شود.

تئوفیلین موجب می شود میزان جریان هوای بازدهی و ظرفیت حیاتی ریه تا حدودی بهبود یابد.

اکسیژن تنها درمان کاهش دهنده میزان موارد مرگ ناشی از بیماری انسدادی مزمن ریه است.

توجه

باید به افراد مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه به طور سالیانه، واکسن آنفلوانزا تزریق شود.
تزریق واکسن چند ظرفیتی پنومونی (ذات الریه) نیز توصیه می شود.

عمل جراحی کاهش حجم ریه در بیماران مبتلا به آمفیزم از دهه ۱۹۵۰ با  موفقیت هایی روبه رو شد و از دهه ۱۹۹۰ دوباره مورد استفاده قرار گرفت. این عمل جراحی از طریق باز کردن استخوان جناغ سینه در خط وسط و یا با استفاده از توراکوسکوپی انجام می شود و طی آن مناطقی از ریه که دچار آمفیزم شده و در دسترس جراح قرار دارد خارج می شود.

بیماری انسدادی مزمن ریه اولین و مهم ترین موردی است که برای درمان آن از پیوند ریه استفاده می شود. این عمل جراحی نباید در افراد بالای ۶۵ سال انجام شود.

بهداشت محیط

  • ممنوع کردن استعمال دخانیات به وسیله سایر افراد، در محیط کار و نیز در منزل
  • استفاده از دستگاه تهویه دارای فیلتر درمنزل و محل کار
  • شستشوی دست ها به ویژه قبل از خوردن غذا یا دارو
  • تعویض فیلترهای دستگاه تهویه منازل و محل کار بر اساس دستور العمل های کارخانه سازنده ی آنها
  • بستن پنجره های منزل و محیط کار در زمان آلوده بودن هوای بیرون
  • نگه داشتن سطح رطوبت منزل درحد۴۰ تا ۵۰ درصد و جلوگیری از رشد کپک و باکتری در اطراف وسایل و دستگاه های رطوبت زا و لوله های دارای نشت آب
  • واکسیناسیون سالیانه بر ضد آنفلوانزا پنومونی (ذات الریه) با تجویز پزشک
  • عدم استفاده از محلول های پاک کننده شیمیایی و اسپری های محرک

ورزش و تنفس دیافراگمی

استفاده از برنامه ورزشی هوازی، مانند پیاده روی یا دوچرخه سواری می تواند به عملکرد ریه کمک کند. همچنین تمرین تنفس دیافراگمی مفید واقع می شود، برای این کار باید بیمار به پشت دراز بکشد و سر و زانوهایش را روی دو بالش قرار دهد و سپس به طور منظم و آرام هوا را به ریه ها وارد و از آنها خارج نماید و در همین حال بدن خود را شل کند.سپس بیمار باید سر انگشت های یک یا هر دو دست را کاملا در زیر قاعده ی قفسه سینه، بر روی شکم خود قرار دهد و بالا آمدن ریه ها را حس کند.

در مرحله بعد باید بیمار همزمان با ورود هوا به ریه ها، شکم خود را به دست ها بچسباند تا اطمینان پیدا کند که با ورود هوا به ریه ها تا ۳ شماره، قفسه سینه اش بی حرکت می ماند.
سپس بیمار لبهای خود را جمع میکند تا به افزایش میزان هوای بازدمی خود کمک نماید و همزمان با بازدم به آرامی تا ۶ شماره می شمارد.

 هنگامی که بیمار توانست در یک جلسه و بدون خستگی، ۱۰ تا ۱۵ نفس متوالی به روش مزبور بکشد می تواند این تمرین را در وضعیت خوابیده به هر پهلو و به تدریج، در حالت نشسته بر روی صندلی و نیز در هنگام راه رفتن وسرانجام در زمان بالا رفتن از پله ها نیز انجام دهد.

درمان های روان تنی

دوز کم داروهای ضد اضطراب ممکن است اضطراب فرد مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه را کاهش دهد. از جمله داروهای ضد اضطراب می توان به بوسپیرون و نیز داروهای مهار کننده انتخابی باز جذب سروتونین (مثل فلوکستین) اشاره کرد. تمام این داروها باید حتما با تجویز پزشک مورد مصرف قرار بگیرند.

احتیاط

 بعضی از داروهای مهار کننده باز جذب سروتونین، زمان دفع داروی تئوفیلین را افزایش می دهند و مصرف توام آنها باید حتما با نظر پزشک صورت گیرد.

توان بخشی ریوی

توان بخشی ریوی از سوی انجمن قفسه سینه ایالات متحده، به صورت برنامه ای با همکاری متخصصان چند رشته، به منظور مراقبت از افراد مبتلا به اختلالات مزمن ریوی طراحی و پیشنهاد شده است. توان بخشی ریوی، تنگی نفس و تحمل بیمار نسبت به فعالیت بدنی و ورزش را بهبود می بخشد و کیفیت زندگی بیمار را بیشتر میکند و تعداد دفعات تشدید بیماری را در مبتلایان به بیماری مزمن انسدادی ریه کاهش می دهد.

پرسش و پاسخ

  • درمان جایگزین کننده نیکوتین در افراد مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه چگونه انجام می شود؟

این درمان هنگامی به خوبی مؤثر واقع میشود که با برنامه های رسمی ترک دخانیات که با نظارت و پیگیری کامل پزشکی انجام می شود صورت گیرد. برای درمان جایگزین نیکوتین می توان از آدامس های نیکوتین دار، برچسب های پوستی نیکوتین، افشانه بینی نیکوتین، افشانه‌ی استنشاقی نیکوتین، لوزها (قرص های مکیدنی) نیکوتین و بوپروپیون هیدروکلراید پیوسته رهش استفاده کرد. (مصرف این دارو یک هفته قبل از قطع استعمال دخانیات شروع می شود).

 عوارض جانبی درمان با نیکوتین عبارتند از:

  • سردرد
  •  کابوس شبانه
  • بی خوابی
  • تاری دید
  • تهوع.

در صورت وجود بیماری های قلبی عروقی مهم و حساسیت به نیکوتین و نیز در زنان باردار و شیرده نباید از درمان جایگزین کننده ی نیکوتین استفاده کرد.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

بستن