زخم پپتیک و التهاب معده (گاستریت) عوارض،نشانه ها و راه‌های درمان

خرید آنلاین دارو از داروخانه آنلاین داروپین

زخم پپتیک و التهاب معده (گاستریت)

زخم معده و اثنی عشر که در مجموع زخم (اولسر) پپتیک (peptic ulcer) نامیده میشود، زخمی است که بر روی لایه مفروش کننده معده یا اثنی عشر به وجود می آید.
«پپتیک» لغتی یونانی مشتق از peptin به معنی «هضم کردن» است و زخم پپتیک به زخمی با حاشیه ی مشخص و به اندازه ۰/۵ سانتی متر یا بیشتر گفته میشود که در اثر از بین رفتن غشای مخاطی معده، اثنی عشر یا هر قسمت از دستگاه گوارش که با شیره معده حاوی اسید و پیسین (آنزیم معده ای کاتالیز کننده هیدرولیز پروتئین) تماس دارد به وجود می آید و معمولا بسیاردردناک است.

التهاب معده (گاستریت gastritis)

در واقع، التهاب لایه مفروش کننده معده است که ممکن است به طور ناگهانی آغاز شود و به مدت کوتاه ادامه یابد (حاد) و یا به تدریج بروز نماید و پایدار بماند (مزمن).

اگرچه زخم پپتیک و گاستریت را بیماری های مرتبط با استرس دانسته اند، امروزه، پزشکان در اکثر موارد زخم پپتیک و گاستریت، باکتری ای به نام هلیکوباکتر پیلوری را به عنوان عامل ایجاد بیماری معرفی میکنند.

هلیکوباکتر پیلوری

هلیکوباکتر پیلوری، نوعی باکتری متحرک مارپیچ یا مستقیم با تاژک های متعدد است که در مخاط معده انسان و حیوانات یافت میشود و با ایجاد زخم های معده و اثنی عشر و نیز سرطان معده ارتباط دارد.

هلیکوباکتر پیلوری، باسیلی است که در معده حدود ۵۰٪ مردم دنیا یافت میشود و عامل خطر اصلی ایجاد زخم دستگاه گوارش و سرطان معده است ولی مشخص نیست چرا در بعضی افراد موجب بروز بیماری می شود و برخی دیگر را مبتلا نمیکند.

این باسیل دارای چند مکانیسم مقاومت به اسید است و به مقدار کمی اکسیژن نیاز دارد و رشد آهسته‌ای دارد.

معمولا هلیکوباکتر پیلوری در دوران کودکی وارد بدن می شود و اکتساب یا از دست دادن آن در دوران بلوغ شایع نیست.

زندگی در نقاط پر جمعیت و بهداشت ضعیف در دوران کودکی، از عوامل خطر کُلُنیزاسیون هلیکوباکتر پیلوری هستند. انسان، تنها مخزن مهم هلیکوباکترپیلوری است و احتمالا باکتری مزبور از راه آب یا غذا وارد بدن می شود.

 ممکن است کودکان، هلیکوباکتر پیلوری را از والدین خود (با شیوع بیشتر از مادر) یا از کودکان دیگر اکتساب کنند.

این که آیا انتقال عفونت از طریق مدفوعی دهانی صورت می گیرد یا دهان به دهان، مشخص نشده است ولی هلیکوباکتر پیلوری به آسانی از محتویات استفراغ یا ماده برگشتی از معده به مری و به نحو دشوارتر، از مدفوع کشت می شود.

 تاریخچه هلیکوباکتر پیلوری

هلکوباکتر پیلوری در سال ۱۹۸۲ به وسیله دو دانشمند استرالیایی به نام «دکتر جان رابین وارن» و دکتر «باری جیمز مارشال» کشف شد.

تا اوایل دهه ۱۹۸۰ تصور میشد زخم های معده و اثنی عشر، اکثرا ناشی از نحوه زندگی افراد هستند و در افراد سیگاری و نیز افراد متعلق به سطوح پایین اجتماعی و یا اشخاصی که دچار استرس می شوند به وجود می آیند.

 دو دانشمند مذکور در جریان تحقیق بر نمونه های بافت معده متوجه شدند که نوعی باکتری در مخاط نیمه تحتانی معده بعضی از افراد وجود دارد. آنها این باکتری را که نقش دقیق آن معلوم نبود، کامپیلوباکتر پیلوری (campylobacter pylori) نامیدند.

 این باکتری می تواند به نحوی در مخاط معده قرار بگیرد که اسید معده قادر به از بین بردن آن نباشد. کلنیزاسیون این باکتری، التهاب معده مزمن سطحی را به دنبال دارد. ابتدا مشخص نبود که آیا عفونت با کامپیلوباکتر، عامل التهاب معده است و یا التهاب معده موجب این عفونت می شود.

برای حل این مشکل، پروفسور مارشال، خود را به کامپیلوباکتر پیلوری آلوده نمود و سپس با انجام آزمایش ابتلای خود به التهاب معده را ثابت کرد و در مرحله بعد توانست با مصرف آنتی بیوتیک های مخصوص، عفونت را ریشه کن و التهاب معده خود را درمان کند.

سال ها بعد، دانشمندان نام این باکتری را به هلیکوباکتر پیلوری تغییر دادند که به اختصار به آن، اچ، پیلوری Pylori) .H) گفته می شود.

التهاب ایجاد شده به وسیله کلنیزاسیون، اچ پیلوری موجب ازدیاد اسید معده تحریک آنتی ژنی، زخم معده یا اثنی عشر وگاستریت آتروفیک میشود. تحریک آنتی ژنی گاهی موجب بروز لنفوم سلول B (نوعی سرطان) می شود و گاستریت آتروفیک ممکن است به نوعی سرطان معده (موسوم به آدنوکارسینوم معده)، یا التهاب مری ناشی از برگشت اسید معده بیانجامد.

 عوامل مستعد کننده زخم پپتیک و گاستریت عبارتند از:

  •  عفونت با هلیکوباکتر پیلوری
  •  استعمال دخانیات
  •  مصرف الکل
  •  خوردن آسپیرین و داروهای ضد التهاب غیر استرویدی (مثل دیکلوفناک)
  • خوردن غذاهایی که ترشح اسید معده را افزایش می دهند.

هلیکوباکتر پیلوری، غشای معده واثنی عشر را ضعیف می کند و در نتیجه با رسیدن باکتری و اسید به لایه حساس زیرین، زخم ایجاد می شود.

گاستریت حاد ممکن است به دنبال نوشیدن مقدار زیاد الکل یا پس از یک بیماری شدید ایجاد شود. استرس از علل ایجاد زخم پپتیک نیست ولی می تواند تولید اسید معده را کاهش یا افزایش دهد و از این رو ممکن است بر زخم های پیتیک و گاستریت تأثیر داشته باشد.

گاستریت مزمن و زخم معده در افراد بالای ۵۰ سال و زخم اثنی عشر در مردان ۲۰ تا ۴۵ ساله شیوع بیشتری دارد.

عوارض احتمالی زخم پپتیک عبارتند از:

خونریزی (که می تواند موجب سیاه رنگ و قیری شدن مدفوع شود) و استفراغ خونی.

 سوراخ شدن معده، عارضه مهمی است که در اثر نفوذ زخم به تمام ضخامت معده یا اثنی عشر ایجاد می شود و در نتیجه آن، محتویات معده به داخل شکم نشت میکند.

توجه

سوراخ شدن معده یا اثنی عشر، یک فوریت پزشکی است و باید بلافاصله مورد عمل جراحی قرار گیرد.

عفونت دراز مدت با هلیکوباکتر پیلوری با افزایش خطر بروز سرطان معده ارتباط دارد.

نشانه های زخم پپتیک عبارتند از:

 

  • احساس درد یا ناراحتی در قسمت میانی فوقانی شکم که گاهی با خوردن غذا تسکین می یابد
  • کاهش اشتها و وزن
  • تهوع و گاهی استفراغ
  • نفخ و احساس پر بودن شکم
  • ترشح سریع بزاق به دنبال بازگشت اسید به معده به منظور رقیق کردن آن.

نشانه های گاستریت عبارتند از:

  • احساس ناراحتی یا درد در قسمت میانی فوقانی شکم که اغلب بعد از خوردن غذا ایجاد می شود.

توجه

به طور کلاسیک با خوردن غذا، درد زخم معده تشدید و درد زخم اثنی عشر تسکین پیدا میکند.

زخم های پپتیک شایع و اغلب مزمن هستند و در ایالات متحده سالیانه حدود ۴ میلیون نفر (به صورت جدید یا عود بیماری) دچار آن می شوند. در هر سال حدود ۱۵۰۰۰ مورد مرگ در ایالات متحده در اثر پیامدهای بیماری زخم پیتیک عارضه دار شده روی می دهد. از هر ۱۰ آمریکایی، یک نفر در مقطعی از عمر خود دچار زخم پپتیک می شود.

نکته

برخلاف تصور عمومی، زخم های اثنی عشر شایع تر از زخم های معده هستند.

حدود ۴% از زخم های معده ناشی از یک تومور بد خیم هستند. از این رو باید برای حصول اطمینان، نمونه برداری های متعدد از معده به عمل آید. معمولا زخم های اثنی عشر خوش خیم اند.

فرد مبتلا به گاستریت چگونه می تواند به بهبود خود کمک کند؟

چنان‌چه فردی مبتلا به نشانه های خفیف و غیر مکررگاستریت است با اقدامات زیر می‌تواند به بهبود خود کمک نماید:

  • خوردن مقدار کم غذا در فواصل منظم (کاهش مقدار هر وعده غذا و افزایش تعداد وعده های غذا خوردن)
  • خودداری از مصرف غذاهای دارای ادویه
  •  پرهیز از کافئین و الکل
  • نشسته و آهسته غذا خوردن
  •  دراز کشیدن بلافاصله پس از خوردن غذا
  • مصرف منطقی داروهای ضد اسید معده.

درمان های مرسوم

ابتدا باید بیماری به وسیله متخصص گوارش تشخیص داده شود. در مرحله  اول، احتمال بیماری با توجه به نشانه ها مطرح می شود ولی برای تأیید تشخیص، انجام آزمایش های مخصوص ضرورت دارد.

حساس ترین اقدام تشخیصی، آندوسکوپی است که در آن، پزشک متخصص، پس از تزریق یک آرام بخش ملایم، لوله نازک و انعطاف پذیر دستگاه (آندوسکوپ) را که در انتهای آن دوربین مخصوصی قرار گرفته از راه دهان و حلق، به معده و اثنی عشر فرد وارد می کند و سپس به مشاهده قسمتهای مختلف مری، معده و اثنی عشر بر روی صفحه مانیتور می پردازد و تصاویر لازم را ثبت می کند و در صورت لزوم، به طور همزمان نمونه برداری (بیوسپی) نیز انجام میدهد.

 اگر زخم پپتیک در حال خونریزی باشد پزشک می تواند از آندوسکوپ برای تزریق داروهای ایجاد کننده لخته یا سوزاننده زخم استفاده کند. از آندوسکوپی می توان برای تشخیص ضایعات خیلی کوچک غیر قابل تشخیص با رادیوگرافی، بررسی ناهنجارهای غیر معمول رادیوگرافیک یا تشخیص منشأ خونریزی و کم خونی بررسی کرد (یعنی مشخص کرد که آیا زخم پپتیک عامل خونریزی و کم خونی است یا نه).

یکی دیگر از روش های تشخیص زخم

معده و اثنی عشر، رادیوگرافی است که در آن بیمار پس از خوردن مایع گچ مانند باریم، بر روی تخت رادیولوژی می خوابد و تصاویر رادیو گرافیک از نواحی مزبور گرفته می شود. حساسیت رادیوگرافی مزبور برای تشخیص زخم اثنی عشر به ٪۸۰ و اگر میزان ماده حاجب (باریم) به دو برابر رسانده شود، به ۹۰% می رسد.

 زخم اثنی عشر در رادیوگرافی، به شکل دهانه آتشفشان دارای حاشیه مشخص و غالبا در قسمت بولب دیده می شود. زخم معده ممکن است در رادیوگرافی به شکل خوش خیم یا بدخیم تظاهر کند.

احتمال بدخیم بودن زخم های بزرگتر از ۳ سانتی متر یا زخم های همراه با توده بیشتر است.

چنانچه در رادیو گرافی یا آندوسکوپی، زخم پپتیک کشف شود بیمار باید از نظر وجود هلیکوباکتر مورد آزمایش قرار گیرد.

نکته

متأسفانه تا ۸% از زخمهای پپتیکی که در رادیوگرافی خوش خیم به نظر می‌آیند، در آندوسکوپی یا جراحی بدخیم اند. بنابراین باید در صورت دیدن زخم معده در رادیوگرافی، اندوسکوپی و نمونه برداری (بیوپسی) انجام شود.

تشخیص

هلیکوباکتر پیلوری را می توان با استفاده از آزمایش های مخصوص خون تنفس، مدفوع و بافت تشخیص داد.

آزمایش خون

در آزمایش خون، پادتن ها آنتی بادی های ضد هلیکوباکتر پیلوری شناسایی می شوند
پس از گرفتن خون از نوک انگشت فرد، مقدار آنتی بادی های ضد هلیکوباکتر پیلوری در سرم خون تعیین می شود.

آزمایش اوره تنفس

از آزمایش اوره تنفس (urea breath test) برای شناسایی هلیکوباکتر پیلوری استفاده میشود.
این آزمایش پس از درمان نیز برای کنترل چگونگی تأثیر داروها به کار می رود.
بیمار بعد از خوردن محلولی از اوره که حاوی نوعی اتم کربن مخصوص است مورد آزمایش قرار می گیرد.
چنانچه هلیکوباکتر پیلوری وجود داشته باشد، این باکتری اوره را تجزیه و کربن آزاد می کند.
کربن با خون به ریه های بیمار می رسد و بیمار آن را با بازدم خود خارج و آنالیزر تنفس، وجود یا فقدان هلیکوباکتر پیلوری را مشخص می کند. دقت این آزمایش از ۹۶ تا ۹۸درصد است.

آزمایش مدفوع

برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری موجود در مدفوع می توان از آزمایش مدفوع استفاده کرد. این آزمایش را آزمایش آنتی ژن مدفوعی هلیکوباکتر پیلوری می نامند و از دقت تشخیص کافی برخوردار است.

آزمایش های بافتی

در آزمایش های بافتی، معمولا از نمونه بافتی تهیه شده به وسیله آندوسکوپ استفاده میشود.
این آزمایش از سه نوع تشکیل می شود که شامل عوامل زیر است:

  • آزمایش اوره از سریع (rapid urease test)
  • آزمایش بافت شناسی
  • آزمایش کشت مستقیم

درمان ترکیبی

پزشکان برای ریشه کنی هلیکوباکتر پیلوری، از درمان ترکیبی استفاده میکنند.
این درمان از یک داروی مهارکننده پمپ پروتون مانند اومپرازول، اسومپرازول، لانسوپرازول، رابپرازول، یا پنتوپرازول به اضافه دو آنتی بیوتیک متفاوت مثل مترونیدازول + تتراسیکلین یا تتراسیکلین + کلاریترومایسین یا مترونیدازول، و یا کلاریترومایسین + مترونیدازول، و یا کلاریترومایسین + مترونیدازول یا آموکسی سیلین» تشکیل می شود.

داروهای مهار کننده پمپ پرتون، اسید معده را کاهش می دهند.
درمان ترکیبی مزبور ۲ هفته به طول می انجامد و ممکن است لازم شود تا چند هفته بعد، درمان با داروی مهار کننده پمپ پروتون (PPT) ادامه پیدا کند.

گاهی به جای PPT، از داروی بیسموت ساب سالسیلات یا یک داروی متضادگیرنده H2 (مثل سایمتیدین یا رانیتیدین و فاموتیدین یا نیزاتیدین) استفاده می شود. بیسموت نه تنها در بهبود زخم بلکه در ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری نقش دارد.
داروهای متضاد گیرنده ها نیز مانند PPTها، مقدار اسید تولید شده در معده را کاهش می دهند.

در مجموع، رژیم های درمانی فوق تقریبا در ۹۰٪ موارد برای ریشه کنی هلیکوباکتر پیلوری موفقیت آمیز هستند هرچند که عفونت ممکن است عود کند.

توجه

استعمال دخانیات سرعت فرآیند ترمیم زخم پپتیک به وسیله درمان دارویی را کاهش میدهد.

درمان بعدی، عمل جراحی است که امروزه به دلیل درمان های دارویی موجود به ندرت و برای عوارضی مانند سوراخ شدگی معده انجام میشود.

احتیاط

داروهای زخم پپتیک و گاستریت ممکن است موجب بروز عوارض جانبی مختلف شوند. با پزشک خود دراین باره مشورت کنید.

درمان تغذیه ای

  • قند، الکل، قهوه، و چای موجب افزایش اسیدیته معده و تشدید یا طولانی شدن روند زخم پپتیک می‌شوند.
  • همچنین شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مصرف نمک عامل خطر بروز زخم معده به شمار می آید.
    خوردن غذاهای شور، خطر ایجاد عفونت هلیکوباکتر پیلوری و در نتیجه احتمال بروز گاستریت و زخم پپتیک را افزایش می‌دهد.
    پرهیز از مصرف مواد فوق می تواند به بهبود افراد مبتلا به زخم پپتیک کمک کند.
  • مصرف ویتامین A برای ترمیم بافت های مخاطی، از جمله لایه های مفروش کننده معده و روده ها لازم است،
    تجارب بالینی، مصرف روزانه ۰۰۰/ ۱۰ واحد بین المللی ویتامین A در خانم ها و ۲۵۰۰۰ واحد بین المللی از این ویتامین را در آقایان برای کمک به بهبود زخم پیتیک مؤثردانسته اند.
  • مصرف روی ممکن است در زخمهای پپتیک مؤثر واقع شود.
    روی مانند ویتامین A ، ترمیم بافت را افزایش می دهد.
    تجارب بالینی نشان داده اند که مصرف روزانه ۳۰ میلی گرم روی می تواند به بهبود زخم پپتیک کمک کند

احتیاط

 قبل از مصرف مکمل های ویتامین A و روی، همراه با داروهای دیگر با پزشک مشورت کنید.
زنان باردار و خانم هایی که قصد حامله شدن دارند. نباید مکمل ویتامین A مصرف کنند.

هومیوپاتی

سه داروی شایع مورد استفاده در درمان گاستریت و زخم پپتیک با روش هومیوپاتی عبارتند از:

  • کالیوم بیکرومیکوم
  • اسید نیتریک
  • فسفر.

طب سوزنی

طب سوزنی به طور مکرر در کشور چین در زخم پپتیک مورد استفاده قرار میگیرد و تعدادی از مطالعات نقش مفید آن را در بهبود این بیمار تأیید کرده اند.
البته در مواردی که زخم پپتیک ناشی از وجود هلیکوباکترپیلوری باشد طب سوزنی نمی‌تواند به ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری کمک کند.

درمان با استفاده از کار بر روی بدن

ماساژ درمانی

در کشور چین برای درمان زخم های پپتیک به کار میرود ولی مشخص نشده است که این روش از طریق کاهش استرس عمل میکند یا با تأثیر بر تولید اسید در معده یا با اثر بر دستگاه عصبی خودکار موجب کاهش تولید اسید به طور مستقیم می شود؟
در تحقیقات به عمل‌ آمده ، اثر ماساژ و ورزش بر درمان زخم پپتیک، مساوی با تأثیر دارو اعلام شده‌است.

در تحقیقات اولیه، پژوهشگران روسی، درمان متشکل از ماساژ عضلانی عمقی و ورزش را با درمان دارویی مرسوم مقایسه کردند و به این نتیجه رسیدند که ماساژ درمانی توام با ورزش می تواند موجب طولانی شدن دوران بهبودی و کاهش تعداد موارد عود زخم پپتیک وبیماری های گوارشی مرتبط با آن شود.

استئوپاتی و کایروپراکتیک

در صورت نبود عارضه غیرمعمول، چنان‌چه توأم با درمان‌های دارویی معمول بیماری مورد استفاده قرار بگیرند معمولا مفید واقع می‌شوند.
از حدود یک قرن پیش، دستکاری ناحیه ای از مهره ها که اعصاب معده و اثنی عشر از آنجا خارج می شوند، به منظور درمان زخم های پپتیک بدون عارضه و به عنوان درمان کمکی روش های معمول دارویی مورد استفاده قرار می گرفته است.

غیر فعال نمودن نقاط برانگیزاننده واقع در عضلات شکم می تواند موجب بهبود درد زخم پپتیک شود.
از آنجا که ممکن است مفاصل مهره ها و لگن، علت بروز استرس های عضلانی بر انگیزاننده درد باشند، ارزیابی مکانیک لگن و مهره ها و نیز عضلات ناحیه مشخص می کند که آیا کار بر روی بدن بیمار می تواند در درمان ها زخم پپتیک مؤثر واقع شود یا نه؟

ورزش

 تعدادی از مطالعات نشان داده اند که ورزش منظم می تواند به ترمیم زخم پپتیک کمک کند و حتی در آقایان ممکن است نقش پیشگیرانه داشته باشد.
به عنوان مثال در بررسی به عمل آمده در کشور روسیه، مشخص شده که دوچرخه‌سواری برای درمان بیماری مفید است.

یوگا

انجام مرتب تمرینات یوگا ممکن است. به درمان زخم پپتیک کمک کند.
آموزش آرام سازی از طریق انجام روزانه و منظم یوگا، مفید واقع می شود.

پرسش و پاسخ

  •  آیا می توان از ابتلا به عفونت هلیکوباکتر پیلوری پیشگیری کرد ؟

پیشگیری از عفونت با هلیکوباکترپیلوری مشکل است زیرا نحوه دقیق انتشار آن معلوم نیست.
محققان تلاش می کنند واکسن پیشگیری کننده از ابتلا به این عفونت را تهیه نمایند.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها
نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

بستن