لکنت زبان | علل ایجاد، علائم و راه های درمان آن

لکنت زبان

لکنت زبان (stammering یا stuttering) نوعی اختلال مربوط به رشد تکلم است که با تکرارهای پیاپی و تطویل اصوات و سیلاب‌ها که به شکل قابل ملاحظه‌ای سلاست کلام را مختل می‌سازد مشخص می‌شود. درنگ‌ها و سکوت‌های ایجاد شده، جریان موزون تکمل را در هم می‌ریزد.

تقریبا ۵% کودکان و ۱٪ بزرگسالان دچار مشکل مستمر لکنت زبان هستند.
لکنت زبان در پسرها سه برابر شایع‌تر از دخترها است.
معمولا کودکانی که مبتلا به آن می‌شوند در نوجوانی بهبود می‌یابند.

با توجه به اینکه تکلم، فرآیند پیچیده‌ای است که با استفاده از ۳۷ عضله و هزاران عصب صورت می‌گیرد بروز اشکال در این فرآیند، تعجب برانگیز نیست.

علل ایجاد

اختلال موجود در هر فرد مبتلا به لکنت‌زبان با فرد دیگر متفاوت است و به نظر می‌رسد ترکیبی از عوامل مختلف باعث این مشکل می‌شود.

عوامل ژنتیکی را از جمله عوامل مستعد کننده لکنت‌زبان دانسته اند.
لکنت زبان در جنس مذکر شایع‌تر از جنس مونث است.
استرس‌های هیجانی دوران کودکی در بعضی افراد، عامل مستعد کننده لکنت به شمار می‌آیند.
غالبا لکنت‌زبان در اثر استرس، خستگی و یا در بعضی شرایط تشدید می‌شود.

 عوامل برانگیزاننده لکنت زبان عبارتند از :

خستگی و قرارگرفتن در شرایط استرس‌زا مانند صحبت‌کردن در جمع یا با تلفن.
معمولا لکنت زبان در اوایل کودکی (۲ تا ۶ سالگی) آغاز می‌شود و از آنجا که در این سنین کودک صحبت کردن را یاد می‌گیرد و به طور معمول در هنگام تکلم، اصوات یا کلمات را تکرار و یا با وقفه ادا می‌کند نمی‌توان به طور قطع او را مبتلا به لکنت زبان دانست.

اما از ۸ تا ۱۲ سالگی، لکنت زبان موجب نگرانی می‌شود.
در نوجوانی و بلوغ، اختلال تکلم و فقدان سلامت کلام، موجب دستپاچگی، ناراحتی و سرخوردگی می‌شود و معمولا بر اعتماد به نفس فرد تاثیر می‌گذارد.

فرآیند تکلم از «برنامه ریزی» و تولید اصوات تکلمی و تلفظ صریح و شمرده، تشکیل می‌شود که باید به شکل همزمان و هماهنگ صورت بگیرد.
چنانچه فاصله قابل ملاحظه‌ای بین این دو مرحله روی دهد با زمان‌بندی همزمانی مزبور مختل شود، لکنت زبان روی می‌دهد.

 برطبق یک فرضیه، خودپایشی بسیار زیاد (کنترل بیش از حد خود) از عوامل ایجاد لکنت زبان است.
ممکن است افراد مبتلا به لکنت زبان در چرخه‌ی معیوبی گرفتار شوند به این شکل که احساس کم‌رویی نمایند و درباره اینکه در هنگام صحبت کردن اشتباه کنند نگران شوند که این احساس نگرانی، به نوبه خود موجب لکنت زبان می‌شود.

دو سوم کودکانی که خود به خود دچار لکنت زبان می‌شوند در بزرگسالی بهبود پیدا می‌کنند.

PET اسکن (توموگرافی انتشار پوزیترون) نشان داده است که فرد مبتلا به لکنت زبان، سمت ناصحیح مغز را، در هنگامی که سعی می‌کند صحبت نماید به کار می‌گیرد.
به نظر می‌رسد نیمکره راست مغز با نیمکره چپ آن (که معمولا در تکلم فعال‌تر است) تداخل می‌نماید.
هنگامی که فرد دچار لکنت زبان، با سلاست بیشتری صحت می‌کند، در PET اسکن، شباهت‌های بیشتری با افراد غیر مبتلا به لکنت زبان دیده می‌شود.

چگونه والدین و افراد خانواده کودک مبتلا به لکنت زبان می‌توانند به بهود او کمک کنند؟

  • با تشویق کودک به صحبت کردن: قطع نمودن مداوم کلام کودک مبتلا به لکنت زبان، امکان تمرین کافی برای تکلم را از او می‌گیرد و لکنت را تشدید می‌کند.
  • با توجه کردن به کودک: در هنگام صحبت کردن با کودک به چشم‌هایش نگاه کنید و آهسته تکلم نمایید.
  • با بازی کردن با کودک و اختصاص دادن زمان زیادی به صحبت کردن با او.
  • با گوش‌کردن دقیق به حرف‌های کودک و نشان‌دادن واکنش مثبت در برابر آن به جای سرزنش کردن نحوه تکلم وی.
  • با اجازه دادن به کودک برای صحبت کردن به اراده خودش و نه پاسخ دادن به سوال‌های مکرر.
  • با برنامه‌ریزی روزانه و گذراندن امور‌ زندگی با خونسردی تا کودک از نظر زمانی تحت‌فشار قرار نگیرد و دستپاچه نشود.
  • با تحسین کردن کودک برای کارهای خوبی که انجام می‌دهد تا از این طریق، اعتماد به نفس پیدا کند.

درمان‌های مرسوم

در صورتی که لکنت زبان موجب ناراحتی یا نگرانی کودک یا والدین شده است، پزشک می‌تواند بیمار را به متخصص گفتار درمانی معرفی نماید.
بچه‌های بزرگتر و بزرگسالان را نیز باید به وسیله متخصص گفتار درمانی مجرب در درمان لکنت زبان درمان نمود.

متخصص گفتار درمانی با کودک صحبت و بازی می‌کند تا بتواند تکلم او را ارزیابی نماید.
همچنین متخصص این رشته بر والدین و سایر افرادی که مراقبت از کودک را برعهده دارند نظارت می‌کند تا نحوه تعامل آنها با کودک دچار لکنت زبان را دریابد.
سپس به ارایه توصیه‌های لازم در زمینه کمک به پیشگیری از لکنت زبان می‌پردازد.

در درمان بچه‌های بزرگتر یا بزرگسالان، از رویکرد کل‌گرا تری استفاده می‌شود یعنی نه تنها نحوه تکلم مورد توجه قرار می‌گیرد بلکه تاثیر لکنت زبان بر زندگی فرد نیز بررسی می‌شود.
در مرحله بعدی درمان بر ایجاد اعتماد به نفس و مهارت‌های اجتماعی و نیز یافتن راه‌های مقابله با لکنت زبان تاکید می‌شود، ممکن است درمان به شکل فردی یا گروهی انجام شود.

از روش‌های متعددی برای درمان لکنت زبان استفاده می‌شود که از جمله می‌توان به آهسته نمودن سرعت تکلم و توجه ویژه به الگوهای تنفسی اشاره نمود.

گفتار درمانی در بچه‌های کوچک با موفقیت زیادی همراه است.
در نوجوانان و بالغین، درمان پیچیده‌تر است زیرا در این سن، لکنت زبان، پیوستگی تفکیک ناپذیری با احساس‌های ناشی از خود (مانند عدم اعتماد به نفس) پیدا کرده است.
با این حال در بسیاری موارد، گفتار درمانی همچنان با فواید زیادی همراه است.

آرام‌سازی و تنفس

الگوهای تنفسی رابطه جدایی ناپذیری با تکلم دارند.
در گفتار درمانی روش‌های تنفس عمیق به عنوان بخشی از درمان آموزش داده می‌شود.
این روش‌ها برای سلاست در تکلم دراز مدت مورد استفاده قرار می‌گیرند.
تنفس دیافراگمی نوع یوگا به کاهش اضطراب کمک می‌کند.

روان درمانی

مشکلات تکلمی می‌توانند از پیامدهای اجتماعی و روانی چشمگیری برخوردار باشند.
درنتیجه، باید از گفتار درمانی برای درمان آثار لکنت زبان بر خود انگاره و عزت نفس استفاده کرد.
متخصصان، از یک یا ترکیبی از چند روش زیر برای درمان لکنت زبان بهره می‌گیرند:

۱. درمان‌های بشردوستانه

در این درمان‌ها بر ارتباط درمانی تاکید می‌شود.
رویکرد درمان متمرکز بر درمانجو به فرد مبتلا به لکنت زبان امکان می‌دهد تا از راه حل‌های خود برای حل مشکلاتش استفاده کند.

۲. هیپنوتیزم

این روش نتایج مثبتی داشته است و برای کمک به آرام‌سازی و افزایش عزت‌نفس فرد مبتلا به لکنت و نیز درمان مستیم لکنت زبان به کار می‌رود.

از هیپنوتیزم برای کمک به روش‌های دیگر، مانند رفتار درمانی منطقی – هیجانی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 ۳. رفتار درمانی شناختی

این روش، احتمالا متداول‌ترین راه روان درمانی لکنت زبان است و بیش از سایر روش‌ها مورد مطالعه قرار گرفته است.
در این روش بر باورهای فرد درباره خودش و توانایی وی بر تکلم سلیس و واکنش سایرین در برابر لکنت زبان تاکید می‌شود.
به فرد کمک می‌کند تا درک از خود را به عنوان فردی که به شکل بالقوه سلیس صحبت می‌نماید مورد ارزیابی دوباره قرار دهد.

پرسش و پاسخ

  • پیدایش لکنت زبان چند مرحله دارد؟

در پیدایش لکنت زبان، ۴ مرحله با سیر تدریجی مشخص شده است.
مرحله ۱، در دوره پیش از مدرسه ظاهر می‌شود و درصد بهبود آن بسیار زیاد است.
مرحله ۲، معمولا در سال‌های اول مدرسه روی می‌دهد و در آن، اختلال، شکل مزمن پیدا می‌کند و کودک از وجود لکنت زبان خود آگاهی می‌یابد.
مرحله ۳، معمولا پس از ۸ سالگی آغاز می‌شود و تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند.
در این مرحله، لکنت، بیشتر در ارتباط با موقعیت‌های خاص، مانند صحبت در کلاس درس، مکالمه با افراد بیگانه، هنگام خرید یا مکالمه تلفنی ظاهر می‌شود.
مرحله ۴ در اواخر نوجوانی و بعد از آن تظاهر می‌شود.
لکنت زبان در ۵۰ تا ۸۰ درصد کودکان خود به خود بهبود می‌یابد .

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

بستن