بیماری

کولیت زخمی چیست؟ علل، علائم، تشخیص و راه های درمان آن

خرید آنلاین دارو از داروخانه آنلاین داروپین

کولیت زخمی چیست؟

بیماری کولیت زخمی (کولیت اولسراتیو یا کولیت اولسرو؛  colitis ulcerative)، به نوعی بیماری مزمن التهابی روده، با علت نامشخص است که در آن، روده بزرگ (کولون) و راست روده (رکتوم) یعنی قسمت پایانی روده بزرگ دچار التهاب و زخم می شوند.
بیماری ممکن است فقط رکتوم را مبتلا کند و یا از آن به طرف بالا،  یعنی کولون گسترش یابد. در کودکان ممکن است راست روده در مراحل اولیه بیماری گرفتار نباشد.
بیماری کولیت‌زخمی در هر سنی دیده می‌شود ولی سن شیوع آن، ۱۵ تا ۳۵ سالگی و با احتمال کمتر،  ۵۰ تا ۷۰ سالگی است.
میزان ابتلا در زن و مرد یکسان است. و در ۲۰٪ افراد مبتلا به این بیماری، یک یا چندین از افراد فامیل مبتلا به کولیت زخمی و یا بیماری کرون هستند.

نکته: احتمال بروز بیماری کولیت زخمی در سفید پوستان و یهودی ها بیشتر است.

علایم شایع بیماری در حمله خفیف آن عبارتند از:

  • درد شکم و اسهال (که گاهی با دفع مخاط و خون همراه است).
  •  در حملات خفیف بیماری ممکن است خستگی، کم اشتهایی و کاهش وزن نیز وجود داشته باشد.
  • در حملات شدیدتر بیماری، اسهال شایع ترین علامت است و احتمال دارد درد و تورم شکم، تب، کم خونی خستگی، بی اشتهایی، کاهش وزن، خونریزی از رکتوم، از دست رفتن مایعات و مواد غذایی، ضایعات پوستی (از جمله، اریتمانودوزوم) ، درد مفاصل، پوکی استخوان، کاهش رشد (به ویژه درکودکان)، التهاب چشم و بیماری کبدی نیز وجود داشته باشد.

کولیت زخمی تحت تأثیر استعداد ارثی برای ابتلا به بیماری و عوامل محیطی برای تحریک شروع بیماری قرار دارد.

 عامل مستعد کننده بیماری ، همان تمایل ژنتیکی است.
عامل برانگیزاننده بیماری، عفونت گوارشی است.

تصور می شود بیماری کولیت زخمی، نوعی بیماری خود ایمنی است ولی هنوز این موضوع مشخص نشده است.

نکته: نیمی از موارد بیماری کولیت زخمی از نوع خفیف است.

واکنش های ایمنی بیش فعال را نیز از عوامل ایجاد کننده کولیت زخمی دانسته اند.
بیماری کولیت زخمی در تمام طول زندگی ادامه می یابد و با دوره های عود وفروکش همراه است.
برخلاف بیماری کرون، روده کوچک هرگز در بیماری کولیت زخمی، گرفتار نمی شود.
افرادی که فقط رکتوم آنها دچار التهاب شده است (دچار پروکتیت زخمی شده اند) از مشکلات کمتر و پیش آگهی خیلی خوب برخوردار هستند.

توجه

در افراد مبتلا به کولیت زخمی، احتمال بروز سرطان‌ کولون و رکتوم افزایش می یابد و این احتمال ۱۰ سال بعد از شروع بیماری چشمگیر میشود و در صورت گرفتاری تمام کولیت و نیز در موارد وجود بیماری کبدی به حداکثر می رسد.

درمان های مرسوم

پزشک معالج، پس از تشخیص بیماری به درمان آن می پردازد. تشخیص بیماری بر اساس:

  • شرح حال
  • معاینه فیزیکی
  • آزمایش خون (از نظر تشخیص وجود کم خونی و افزایش تعداد گلبول های سفید در اثر التهاب روده)
  • آزمایش مدفوع (از نظر بررسی وجود گلبولهای سفید، و قرمز و عفونت ناشی از باکتری ها، ویروس ها یا انگل ها در کولون یا رکتوم)
  • کولونوسکوپی یا سیگموییدوسکوپی (مشاهده داخل روده بزرگ با استفاده از آندوسکوپ که دقیق ترین راه تشخیص کولیت زخمی است)
  • رادیوگرافی تنقیه باریم
  • و در بعضی موارد سی تی اسکن صورت می گیرد.
  • نمونه برداری (بیوپسی) از روده بزرگ نیز در هنگام کولونوسکوپی انجام می شود.

چنان چه بیماری محدود به ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر انتهایی کولون باشد می توان آن را با تنقیه یا شیاف مایع یا کف که به طور مستقیم وارد رکتوم می شود درمان کرد. می توان بر اساس تجویز پزشک داروهای ضد التهابی ضعیف روده مانند آمینوسالیسیلات ها یا کورتون را به مایع یا کف مزبور اضافه نمود.

در موارد گسترده بیماری که بخش بزرگی از روده بزرگ گرفتار است، پزشک مبادرت به تجویز داروهای خوراکی می نماید.
در موارد خفیف و گسترده  بیماری از آمینوسالیسیلات ها یا سولفاسالازین استفاده می شود.
نقش اصلی آمینوسالیسیلات ها، حفظ دراز مدت مرحله فروکش بیماری و احتمالا محافظت از بیمار در برابر ابتلا به سرطان کولون ورکتوم است.

معمولا در صورت گسترده تر بودن بیماری یا عدم پاسخ به آمینوسالیسیلات ها از یک دوز کورتون استفاده میشود.

مصرف کورتون را نباید به طور ناگهانی قطع کرد زیرا باعث بروز عوارض خطرناک  می شود. در بعضی از بیماران از کورتون درمانی درازمدت یا چندین دوره درمان با کورتون استفاده میشود.

توجه

داروهای مورد استفاده در کولیت زخمی ممکن است موجب بروز عوارض جانبی شوند. در این باره با پزشک مشورت نمایید.

در موارد شدید و مقاوم به درمان طبی ما یا هنگامی که کنترل بیماری به مصرف مقدار زیادی کورتون نیاز دارد از عمل جراحی استفاده میشود که گزینه های مختلفی برای نحوه انجام آن وجود دارد.
به عنوان مثال ممکن است کولون برداشته ولی رکتوم در محل باقی گذاشته شود و سپس ایلئوم (قسمت انتهایی روده کوچک) به منفذی که بر روی دیواره شکم ایجاد شده اتصال یابد.
این کار«ایلئوستومی» نام دارد و مدفوع در کیسه ای که روی سوراخ مزبور قرار می گیرد (کیسه ایلئوستومی) جمع می‌شود.
می توان مدتی بعد روده کوچک و رکتوم را به یکدیگر متصل کرد یا رکتوم را بیرون آورد و روده کوچک را به مقعد وصل نمود.
در بعضی موارد، از ایلئوستومی دایمی استفاده میشود.
اگر قسمتی از کولون در محل خود باقی گذاشته شود، ممکن است بیماری دربخش باقی مانده روده عود کند.

 کولونوسکوپی منظم در افرادی که حدود۱۰سال از شروع بیماری کولیت زخمی آنها گذشته توصیه می‌شود تا از این طریق، بروز سرطان کولون مورد کنترل قرار بگیرد.

درمان تغذیه ای

  • شناسایی و حذف غذای ایجاد کننده مشکل می تواند مفید واقع شود.
  • بیماری کولیت زخمی، نوعی بیماری التهابی است. مصرف مقادیر بیش از حد اسیدهای چرب امگا۶، که در روغن های نباتی و اکثر غذاهای عمل آورده شده و فست فودها وجود دارد و عدم مصرف نسبی اسیدهای چرب امگا-۳، که در ماهی های چرب ، گردو و برزک (دانه کتان) یافت می شود.
  • تشدید التهاب روده را به همراه دارد.
  • حفظ تعادل میان اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ در رژیم غذایی از طریق عدم مصرف مارگارین، غذاهای عمل آورده شده (مثل کنسروها) و روغن نباتی، و مصرف ماهیهای چرب (مثل سالمون، ساردین، قزل آلا و ماکرل) و گردو و دانه کتان می تواند به درمان بیماری کولیت زخمی کمک کند.
  • مکمل های باکتری های مفید روده، مانند لاکتوباسیل و بیفیدوباکتریا در درمان کولیت زخمی مؤثر هستند.
  • مصرف مکمل اسید فولیک، خطربروز سرطان کولون را در افراد مبتلا به کولیت زخمی کاهش می دهد.
  • در افرادی که برای درمان کولیت زخمی از داروی سولفاسالازین استفاده میکنند خطر کمبود اسید فولیک بیشتر است.
  • بنابراین افراد مزبور باید همزمان با مصرف سولفاسالازین، روزی ۱ میلی گرم اسید فولیک بخورند.

احتیاط

قبل از مصرف مکمل های روغن ماهی همراه با داروهای ضد انعقاد خود (مثل وارفارین) با پزشک مشورت نمایید.

هومیوپاتی

 اکثر افراد مبتلا به کولیت زخمی که تحت درمان هومیوپاتی قرار گرفتند به طور قابل ملاحظه‌ای بهبود یافتند.
از جمله مهم ترین داروهای هومیوپاتی می توان به Mercurius corrosivus, Arsenicum album  و فسفر اشاره کرد.

پرسش و پاسخ

  • کولونوسکویی برای تشخیص ایجاد سرطان کولون در افراد مبتلا به کولیت زخمی هرچندوقت یک بار باید انجام شود؟

 افراد مبتلا به بیماری التهاب روده (شامل بیماری کرون و بیماری کولیت زخمی) که حداقل ۸ سال از بیماری آنها می گذرد و افرادی که ۱۲ تا ۱۵ سال قبل مبتلا به بیماری التهابی کولون چپ شده اند باید هر ۱تا۲ سال یک بار کولونوسکوپی شوند.
حدود ۵% بیماران مبتلا به کولیت زخمی دچار سرطان کولون می شوند.

  • گرفتاری بخش های مختلف کولون به بیماری کولیت زخمی چه نام دارد؟

  اگر التهاب در رکتوم و بخش تحتانی کولون ایجاد شود، پروکتیت زخمی (proctitis ulcerative) و اگر تمام کولون را گرفتار کند، پان کولیت (pancolitis) و اگر فقط سمت چپ کولون را مبتلا سازد، کولیت محدود (limited colitis) یا کولیت انتهایی  (distal colitis) نامیده میشود.

  • مگاکولون به چه معنی است؟

 مگاکولون سمی (toxic megacolon)، اختلالی جدی و خطرناک است که در  کولیت های زخمی بسیار شدید بروز می کند و در آن، حرکت دیواره روده متوقف، و کولون به سرعت متسع می شود.
باید بیمار فورا در بیمارستان بستری شود و به دقت مورد پایش قرار گیرد.
اگر مشکل پس از یکی دو روز با استفاده از آنتی بیوتیک ها و کورتون داخل وریدی برطرف نشد، جراحی به منظور برداشتن قسمت اعظم با تمام کولون (عمل کولوستومی) ضرورت دارد.
چنانچه باید تمام کولون برداشته شود عمل ایلئوستومی ضروری است.

منبع: کتاب راهنمای جامع سلامت در خانواده

برچسب ها
نمایش بیشتر

الهام عروجی

کارشناسی ارشد رشته مدیریت اجرایی که از سال 1396 در زمینه تولید محتوای تخصصی فعالیت حرفه ای خود را آغاز نموده ام. در حال حاضر مفتخر به همکاری در تیم متخصصان شمیم سلامتی می‌باشم.

پاسخی بگذارید

بستن